Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Jan Garbarek, Oumou Sangaré en Trilok Gurtu

22/10/2008

Gewaagd experiment op Nederlands verzoek

Met een Noors-Malinees-Indiase sax-zang-percussieontmoeting à l’improviste komt het wel goed als Jan Garbarek, Oumou Sangaré en Trilok Gurtu de gangmakers zijn. Op verzoek van Muziekcentrum Frits Philips in Eindhoven nodigde Gurtu de anderen uit. De Indiase percussionist draait al decennialang mee aan de top en is van alle markten thuis; de zang van Sangaré is stevig verankerd in Mali. Maar wat is het wereldmuziekgehalte van een introverte Noorse rietblazer?

Speaking, klinkt het opgewekt aan de andere kant van de lijn, op de vraag of dat Jan Garbarek in Oslo is. De wereldberoemde Noorse specialist in glasheldere melodieën, lange tonen en indringende klanken is een man van introspectie. ‘Ik haal mijn inspiratie uit alles wat ik in mijn leven heb ervaren en zoek naar de kern van mijn individualiteit. Ik ben dus vooral geïnteresseerd in mijzelf – net als de rest van de wereldbevolking.’

Garbarek vertelt graag over zijn ervaringen, op verzoek vooral die met niet-westerse en volksmuziek. ‘Toen ik klein was’, herinnert hij zich, ‘was er op de radio nog volop Noorse volksmuziek te horen. Veel zang, dansmuziek, hardanger fele en flatfele.’ Maar het waren niet de Noorse fiddlers die hem aan het spelen zetten; saxofonist John Coltrane, ook vaak op de radio, kreeg hem te pakken. Vanaf 1961 – Garbarek was toen veertien – wilde hij spelen zoals Coltrane. Hij leerde het zichzelf.
‘In de hoesteksten van Coltrane’s platen las ik over zijn belangstelling voor Indiase en Afrikaanse muziek. Die Indiërs wilde ik zelf ook wel eens horen.’ Dat gebeurde in 1963, toen de Indiase ambassade in Oslo een concert met sitarspeler Ravi Shankar organiseerde. ‘Hij trad op in een zaal met 800 stoelen, voor 25 man ambassadepersoneel en mij’, vertelt Garbarek. ‘Het was een mind blowing experience. Een solist die improviseert op één enkele toonschaal, geen akkoordenbegeleiding, geen tegenstemmen. Maar alle nuances zaten erin, en ook de emotie. Het was een complete muzikale ervaring.’
Pas een paar jaar later deelde Garbarek zelf het podium met een Indiase sitarspeler die toevallig Oslo aandeed. ‘Ik speelde een paar chromatische tonen, maar dat was niet de bedoeling. Die pasten immers niet in de raga. Free jazz was toen mijn ding; voor mij was een raga gewoon een toonladder. Er zijn ook melodische regels en zo, maar daar weet ik niet veel van.’

Jazzrock
Toen Oumou Sangaré uit Bamako in 1973 met de prille stem van een meisje van vijf haar eerste zangwedstrijd won, had Garbarek al een hele ontwikkeling achter de rug: van Coltrane’s modale, spirituele, soms oosters getinte muziek naar hoekige, dissonante avant-gardejazz en weer terug.
Intussen had Trilok Gurtu uit Bombay zijn muzikale mogelijkheden verruimd door een drumstel aan zijn Indiase trommels en percussie-instrumenten toe te voegen ‒ al bleef hij, zoals het een tablaspeler betaamt, zittend op de grond spelen. Jazz fascineerde hem al jaren. Favoriete muzikant: Coltrane. Hij meldde zich bij trompettist Don Cherry, die kort daarvoor Jan Garbarek had verleid tot samenspelen met een Noorse volkszangeres. Cherry was wereldmuziekliefhebber avant la lettre, woonde tijdelijk in Zweden en bespeelde tijdens zijn optredens – toeval bestaat niet – de ngoni, een Afrikaanse luit uit de streek waar Oumou Sangaré opgroeide.
Ook in 1973, voorwaar een magisch jaar, richtten gitarist John McLaughlin en de Indiase violist Lakshminarayana Shankar het legendarische Mahavishnu Orchestra op. In het kielzog van die band en het kort daarna gevormde Shakti, ontmoetten alle supersterren van de India-jazzrockbeweging elkaar: McLaughlin en L. Shankar, tablaspeler Zakir Hussain en fluitist Hariprasad Chaurasia, Gurtu en Garbarek. Garbarek: ‘Ik kwam L. Shankar en Trilok in Oslo tegen toen zij opnamen kwamen maken voor mijn label, ECM.’ Met Shankar nam hij in 1983 het album Vision op, in 1987 maakte hij met McLaughlin, Zakir Hussain en Chaurasia de lp Making Music, met Gurtu in 1990 Living Magic.

Afrika
In laatstgenoemde jaar tourde Oumou Sangaré voor het eerst door Europa met de percussiegroep Djoliba. Aan haar beroemde landgenoot Ali Farka Touré dankte zij een platencontract bij World Circuit en het duurde niet lang of ze was zelf ook beroemd. Trilok Gurtu, altijd al ernstig geïnteresseerd in Afrikaanse muziek, raakte onder de indruk. In 2000 maakte hij met vier topzangeressen, onder wie Sangaré, het album African Fantasy. Voor Garbarek was Afrika voorlopig onbekend terrein. ‘Ik heb nooit veel Afrikaanse musici ontmoet en ging ook niet naar ze op zoek. Zo werk ik nu eenmaal, als een kind dat speelt met de bal die op hem af rolt.’
De afgelopen dertig jaar speelden Garbarek en Gurtu vaak samen. Aan de Indiër dankt de Noor zijn eerste podiumervaring met Afrikaanse musici; nog maar kort geleden, in juli 2008. Op festival Etnosur in Zuid-Spanje speelde hij met een balafonspeler, een ngonispeler en een zangeres uit Mali in de groep van Trilok Gurtu. Garbarek verheugt zich nu op het concert met Oumou Sangaré. ‘Ik heb haar op cd gehoord; wat een stem! Ik hoop maar dat Trilok me de kans geeft om veel met haar samen te spelen, . het zou jammer zijn als we als verschillende acts toevallig op hetzelfde podium staan.’
‘Zei hij dat? Dat is geweldig nieuws!’ reageert Trilok Gurtu een half uur later per telefoon vanuit zijn huis. ‘Dat is precies wat ik in Eindhoven van plan ben.’ De musici zullen elkaar een dag tevoren ontmoeten. Is dat niet een beetje kort dag? ‘Welnee, we hebben al een paar nummers en verder zien we wel. Als het even niet lekker loopt, dan stuur ik het gewoon in een andere richting. Dat komt wel goed.’ Garbarek zegt het zo: ‘I need to be at gun point, dan komen de beste ideeën. Vanzelf.’

© Peter van Amstel - 2008