Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Onderstroom - Haïti

22/10/2008

Troost[eloos]

Muziek biedt troost, leidt in elk geval af van rampspoed en verdriet. Hoe wonderlijk het ook is, de rook is nog maar nauwelijks opgetrokken, het water staat nog hoog, of er wordt alweer gemusiceerd, gezongen en gedanst. Maar welke muziek gaat er eigenlijk schuil achter het nieuws uit verre, vreemde landen? Mixed legt uit.

De lage delen van Haïti staan nog blank, bruggen en wegen zijn verdwenen - met dank aan Fay, Gustav, Hanna en Ike. De ellende die deze orkanen brachten is zo onbeschrijflijk groot, omdat Haïti toch al in deplorabele staat verkeerde - met dank aan de dictators Papa Doc en zijn zoon Bébé, en hun incapabele opvolgers. Er is een tekort aan alles.
De Republiek Haïti is het westelijke deel van het eiland Hispaniola; het oostelijk deel is de Dominicaanse Republiek. Cuba ligt ongeveer zestig kilometer westelijk. Haïti werd in 1804 de eerste zwarte republiek ter wereld, na een succesvolle slavenopstand tegen de Franse koloniale overheersers. De Taíno Arawakken, de oorspronkelijke eilandbewoners, waren toen allang bezweken aan slavenarbeid en Europese ziektes.

Compas
Compas (kon’pa, kompa) is de nationale dansmuziek van Haïti, bij voorkeur gespeeld door een flink orkest naar voorbeeld van Cubaanse son-orkesten, maar met Afro-Haïtiaanse ritmes. Die zijn bijvoorbeeld ontleend aan de nog alom beoefende rituelen van de voudo (een mix van Afrikaanse godsdiensten en katholicisme) en de ra-ra-muziek van het carnaval. De dansband Boukman Eksperyans speelt de opzwepende ra-ra-stijl op dansfeesten.
Orchestra Septentrional viert dit jaar zijn zestigste verjaardag, deze bigband bleef redelijk trouw aan de oorspronkelijke compas-bezetting en de jazzy arrangementen. Tabou Combo, inmiddels veertig jaar oud, is de beroemdste compas-band van nu. Om de temperatuur op dansvloeren nog wat op te voeren, deden Antilliaanse zouk en Amerikaanse rap hun intrede.
De band T-Vice, opgericht in 1991 en dit jaar Band van het Jaar in de prijzenlijst van de Haitian Music & Entertainment Awards, pepte de compas verder op tot power-dansmuziek met invloeden uit Jamaicaanse reggae, Dominicaanse merengue, flamenco en rock. Carimi, een driekoppige elektrische compas-band, is een hooggewaardeerde vertegenwoordiger van de gitaarband-compas variant. Met een jazzy stijl gooit het achtkoppige Djakout Mizik hoge ogen als festivalband – ook in Parijs.

Viool, fluit, piano
Net zoals naar Cuba en de Antillen brachten de Europeanen in de koloniale tijd hun eigen muziekinstrumenten (fluit, viool, klavecimbel, later piano) naar de koloniën. Zij bespeelden ze zelf en leerden het hun huisslaven, voor het begeleiden van gezelschapsdansen als contredance, polka en menuet. Jan Brokken beschrijft die geschiedenis in zijn prachtboek Waarom Elf Antillianen Knielden voor het Hart van Chopin, op Haiïti moet dat ook zo zijn gegaan.
Op Haïti is die traditie vrijwel uitgestorven. Er is nauwelijks muziekonderwijs, misschien ook dat de vroege onafhankelijkheid een rem was op het spelen van Europese muziek. Veel Haïtianen vonden een betere toekomst in een buitenland, met name in de Verenigde Staten. Onder hen veel goede muzikanten, ook uit de compas (Tabou Combo en Carimi opereren vanuit New York). Maar een paar jaar geleden vatte de ex-militair, bandleider en componist Ipharès Blain het plan op een opera te schrijven op een libretto van de toenmalige burgemeester van Port au Prince, Rassoul Labuchin.
De Nederlandse filmer Hans Fels filmde Labuchin al eens (Mijn Vriend de Burgemeester). Hij regelde geld (va Stichting Doen), een muzikaal leider (René Nieuwint) en een zeecontainer (verrijdbaar podium), en maakte vervolgens zelf de film Le maryaj lenglensou (De bloedbruiloft) over het voorbereiden en uitvoeren van de eerste Haïtiaanse-westerse opera op het eiland ooit.

© Peter van Amstel - 2008