Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

1909 - 1997

27/05/2010

Gregor Serban

Roemeense zigeunerviolist en orkestleider, beroemd in het Nederlandse uitgaanscircuit van de jaren dertig tot zestig van de twintigste eeuw.

1909 - 1930
Gregor Serban werd op 1 augustus 1909 in Braila, Roemenië, geboren in een zigeunerfamilie. Vader Andreï was cimbalist in een orkest dat bestond uit neven en broers. Ook moeder Ioana Coldoban stamde uit een muzikantenfamilie. Gregor leerde jong viool spelen, op zijn zevende speelde hij mee in het orkest van zijn vader tijdens een optreden voor de Russische tsaar Nicolaas II. Sindsdien trok Gregor met zijn vader en ooms de wereld rond. Als jongen van twaalf vertrok hij naar Parijs om daar overdag een klassieke opleiding te volgens, en 's avonds mee te spelen in het orkest van oom Tanase Codolban, de broer van zijn moeder. Na terugkeer in Roemenië wierp Serban zich al snel op als orkestleider. Het gebruikelijke repertoire in deze tijd was een ruime keuze uit ouvertures en operettemelodieën, chansons en klassiek (Weens) repertoire; er klonk nauwelijks traditionele Roemeense zigeunermuziek. Eind jaren twintig verhuisde het gezin Serban naar Berlijn, Gregor studeerde er viool aan het conservatorium en trad regelmatig op met het orkest van zijn vader.

1931
In 1931 speelde Serban met het orkest van zijn vader in het Prinsessepaviljoen in Scheveningen, hetzelfde jaar waarin zijn oom Coldoban zijn opwachting maakte in De Kroon in Amsterdam. Het publiek was buitengewoon enthousiast, de kranten schreven lovend over de hartstocht en meeslependheid van deze Roemeense zigeuners. Het gezin Serban besloot in Nederland te blijven en vestigde zich in Rijswijk. Gregor zette zijn studie klassiek viool voort aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. In 1936 werd vader Andreï getroffen door een hersenbloeding tijdens een optreden in Hotel de l'Europe in Amsterdam, en Gregor moest zijn conservatoriumstudie opgeven om met optredens geld te verdienen voor zijn moeder, zussen en broer. ’s Zomers trad hij op in het Scheveningse Kurhaus, ’s winters in Hotel De l'Europe in Amsterdam, en nu en dan in het buitenland.

1940 - 1945
In 1941 trouwde Serban met Lydia Pachouk, een jaar later werd hun zoon Andreï geboren. Tijdens de eerste oorlogsjaren werkte Serban in het Carlton Hotel en Tuschinski in Amsterdam, hier en daar verdiende hij wat bij als klassiek violist. Toen hij een oproep van de Duitse Arbeitseinsatz kreeg, dook hij onder. Van de Nederlandse verzetsbeweging kreeg hij een vals paspoort onder de naam Serbanescu.

1946 - 1960
Na de oorlog kwam de Nederlandse belangstelling voor zigeunermuziek pas goed op gang, Serban profiteerde daar volop van mee. Hij speelde overal in het land, bijvoorbeeld in Old Dutch in Rotterdam en Royal in Arnhem, en als vanouds in het Kurhaus en Hotel de l'Europe. In Amsterdam speelde hij eens extra lang door omdat pianist Arthur Rubinstein naar hem wil komen luisteren, na zijn eigen concert in het Concertgebouw. Steeds vaker was Serban op de radio te horen bij de AVRO, de KRO, de Wereldomroep en de VARA, en vervolgens ook te zien op de televisie. Zijn repertoire bestond voor driekwart uit Roemeense zigeunermuziek. Hij speelde nu samen met zijn vijftien jaar jongere broer Colea die als pianist was afgestudeerd aan het conservatorium, maar die de piano ook kon laten klinken alsof het een cimbaal was. Dit ensemble bestond verder uit Constantin Badyakoff op tweede viool, cimbalist Tibor Farkas en bassist Henk Lansen. In 1953 speelde de groep voor de koninklijke familie ter gelegenheid van de verjaardag van prins Bernhard. Serban verliet zijn echtgenote Lydia Pachouk en ging in zee met een vrouw die 25 jaar jonger was dan hij.

1961 - 1997
In 1964 werd Gregors tweede zoon, Gregor jr. geboren. Begin jaren zestig was het Orkest Gregor Serban regelmatig te horen in de Scheveningse uitgaansgelegenheden l'Heure Bleu, en in Chalet Suisse, waar zijn nieuwe vrouw Henny bedrijfsleider was. Het Kurhaus kwam in financiële problemen en het podium beëindigde het contract met Serban, maar bij Chalet Suisse had hij inmiddels genoeg verdiend om een eigen restaurant te openen, The Old Dutch in Den Haag. Daar trad hij natuurlijk zelf op, maar rond 1970 waren de hoogtijdagen van de zigeunermuziek in Nederland voorbij. Serban solliciteerde bij het Promenade Orkest van de omroepen. Hij moest daar voorspelen en het verhaal gaat dat de beoordelingscommissie de lastige ouverture van de operette Dichter und Bauer van Franz von Suppé op de muziekstandaard had klaargelegd, waarop Serban zei: 'Haalt u die lessenaar maar weg, die speel ik uit het hoofd.' In 1974 was Gregor Serban te gast in het legendarische televisieprogramma Voor de Vuist Weg van Willen Duys. De laatste jaren van zijn leven trad Serban nog altijd op, nu met zijn zoon Gregor jr. aan de piano. Zijn jongste zoon, violist Andrei, nam in 2003 het album Gipsy Heart op met zangeres Mariska Veres, dochter van Serbans collega Lajos Veres, de Hongaarse zigeunerviolist die net als Serban in Nederland furore maakte. Gregor Serban overleed op 12 december 1997 in Delft.

Discografie (selectie)
Hora de la Virzu (MFP)
Muzikale Troeven (Riemens Collectie)
Balkan Melodies (Dureco; 1165772)
Hollands Glorie (CNR Musicc; 2003)
Gregor Serban (Dureco; DCD 9010)

© Peter van Amstel - 2010