Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

1912 - 1997

27/05/2010

Lazarus 'Leo' Fuld

In Rotterdam geboren zanger van het Jiddische lied. Begon zijn zangcarrière als chazan, voorzanger in de synagoge, werd beroemd in zowel de westerse als de Arabische wereld, bewonderd door de grote stemmen uit zijn tijd, van Frank Sinatra tot Oum Kalsoum.

1912 - 1931
Toen Lazarus ‘Leo’ Fuld op 29 oktober 1912 in Rotterdam werd geboren, was hij het derde kind in het arme, joodse gezin Fuld. Na hem kwamen er nog zeven broers en zussen bij. Moeder was een vrome vrouw, vader was uitdrager en marktkoopman, ook stond hij een tijdlang als wonderdokter op markten en kermissen. In de synagoge bleek dat de jonge Leo goed kon zingen. Hij bewonderde de grote Amerikaanse synagogecantors en leerde zichzelf de liederen van de chazan door ze te imiteren. Op zijn zestiende trad hij her en der in het land op als voorzanger, alles wees erop dat hij zich zou ontwikkelen tot een professioneel chazan. Fuld was een intelligente jongen, na zijn middelbare school kreeg hij een studiebeurs om aan het Nederlands-Israëlitisch Seminarium in Amsterdam te studeren voor rabbijn. Maar Fuld maakte zijn studie niet af. Hij besloot zanger te worden en ging als zingende kelner werken in café De Kool op de Kruiskade in Rotterdam. In september 1931 kreeg hij een baantje in de Amsterdamse bioscoop Tip Top in de Jodenbreestraat, waar tijdens de pauzes voornamelijk joodse artiesten niet-joodse liedjes zongen. Hij had veel succes en dat bracht Fuld ertoe bij de VARA-radio te solliciteren. De liedjesmode van dat moment was Duits, operetteachtig repertoire, maar Fuld besloot op het laatste moment zich van zijn medesollicitanten te onderscheiden door een Jiddisch lied te zingen. Hij werd aangenomen, volkszanger Louis Davids introduceerde hem voor zijn eerste radio-optreden en een jaar lang was Fuld, soms meerdere keren per week, live op de radio te horen. In Rotterdam trad hij op in theater Pschorr aan de Coolsingel, het uitgaansgebied waar alle entertainers en zangers van naam (Louis Davids, Koos Speenhoff, Fien de la Mar) hun opwachting maakten.

1932 - 1935
Fulds eerste stap op weg naar internationale roem was een auditie bij de British Broadcating Corporation in Londen, waar hij de eerste Nederlandse zanger was die in een BBC-microfoon zong. Hij kreeg een contract voor tien uitzendingen. De internationale doorbraak liet vooral niet lang op zich wachten omdat Jack Hylton, de beroemde Britse dansorkestleider, de negentienjarige zanger een contract aanbood voor drie jaar als vaste zanger in zijn orkest. Vanaf dat moment was Fuld te horen met schlagers, swingende songs en een enkel Jiddisch volksliedje in alle belangrijke theaters in Groot-Brittannië en op het vasteland. In 1933 maakte Fuld zijn eerste plaatopnamen in de Berlijnse Odeon studio, vier nummers in het Nederlands en vier in het Jiddisch. De eerste plaat die uitkwam was Ich Fur Aheim met op de B-kant A Brievele Der Mamme. Een jaar later verscheen My Yiddise Mama, een lied van de roemruchte Amerikaanse zangeres en comédienne Sophie Tucker. In de versie van Fuld werd het nummer wereldwijd een doorslaand succes.

1936 -1944
In 1936 kreeg Fuld na een optreden in Parijs een contract aangeboden voor optredens in het French Casino op Broadway, New York, door de Amerikaanse theateragent Clifford Fisher die bovendien producer was van de Folies Bergères, en later bekend werd als ontdekker van Edith Piaf. Na het French Casino volgde het Paramount Theatre, Fuld was een ster op Broadway. Langzamerhand zong hij meer Jiddische en Hebreeuwse liedjes, met nummers als Rosinkes Mit Mandeln, Ich Hob Dich Zu Viel Lieb, Doina en Wo Ahin Soll Ich Geh'n gooide hij hoge ogen. Fuld was inmiddels getrouwd met Marjorie Winifred Gotlib uit Engeland, maar in 1937 scheidde hij van haar om in New York te huwen met Sjaan uit Beverwijk.

1940 - 1945
Kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog verliep Fulds visum voor Amerika en hij vertrok naar Nederland om het te laten vernieuwen. Hij reisde opnieuw af naar de Verenigde Staten voor een tournee, twee maanden voordat de nazi’s Nederland bezetten. Samen met schrijver Hendrik Willem van Loon en orkestleider Max Tak verzorgde hij vanuit een Newyorkse radiostudio uitzendingen bestemd voor Nederland, voor het toenmalige Oost-Indië en voor de Nederlandse koopvaardijvloot. Zijn grootste hit in deze periode was In Mijn Scheepje Op De Zee, dat ook het favoriete oorlogslied was van koningin Wilhelmina. Langzamerhand kwamen de berichten door over de jodendeportaties. Leo Fuld verloor bijna zijn hele familie, op een zuster na werden zij vermoord in de Duitse concentratiekampen. Hij wilde en kon niet meer zingen.

1946 - 1950
Na de oorlog bleef Fuld tot 1948 in de Verenigde Staten, vervolgens keerde hij terug naar Nederland. Daar was zijn joodse publiek bijna helemaal verdwenen, maar Fulds dagelijkse voorstellingen in het Amsterdamse theater Tuschinski waren maandenlang vrijwel uitverkocht. Vervolgens vertrok hij opnieuw naar Londen, hij zong in het London Casino, toerde het land door en schitterde in het London Palladium. Het lied Wo Ahin Soll Ich Geh’n dat hij in Parijs in het Jiddisch had horen zingen door een overlevende uit Warschau, en dat hij in een vertaalde versie voor Decca op de plaat zette onder de titel Where can I go?, werd zijn grootste hit, goed voor miljoenen verkochte platen. Milton Berle, Perry Como en Frank Sinatra nodigden Fuld uit voor gastoptredens in hun televisieshows in New York. Vanaf dat moment rekende de Rotterdamse zanger zijn collega’s Billy Holliday, Al Jolson en Edith Piaf tot zijn grootste fans. Het succes leverde hem talloze optredens op, in New York, Hollywood, Chicago, Miami, Rio de Janeiro, Sao Paulo, Buenos Aires, Santiago.

1951 - 1991
Fuld deelde in Parijs tien weken lang een affiche en het podium van het ABC Theatre met Edith Piaf. Langzamerhand veroverde hij ook de Arabische wereld dankzij optredens in Alexandrië, Beirut, Casablanca, Algiers en Tunis, met het zingen van Jiddische liedjes. In Caïro woonden de legendarische Egyptische zangeres Oum Kalsoum en haar manlijke evenknie Mohamed Abdelwahab, de Egyptische president Nasser en de ambassadeur van Ethiopië de shows van Fuld in de Auberges de Pyramides bij. Met als gevolg dat de Ethiopische keizer Halie Selassie Fuld liet boeken voor een optreden ter gelegenheid van de bruiloft van zijn dochter, in zijn paleis in Addis Abbeba. In 1954 won Fuld in Frankrijk de Grand Prix du Disque met het nummer l’Emigrant, speciaal voor hem geschreven door Charles Aznavour. In 1956 richtte de zanger in New York zijn club Sabrah op, maar dat werd geen succes en Fuld verhuisde naar Las Vegas. Het was aan de Rotterdamse zanger Leo Fuld te danken dat de grote Arabische artiesten hun opwachting maakten in Parijs. Eigenaar Bruno Cocatrix van Olympia, waar Fuld regelmatig optrad, kloeg erover dat zelfs grote namen zijn zaal niet meer vol kregen. Fuld deed hem de namen Farid el-Attrache, Mohamed Abdelwahab, Abdelhalim Hafiz en Oum Kalsoum aan de hand. Het Olympia-concert van Oum Kalsoum in 1966, haar enige buiten de Arabische wereld, staat als legendarisch te boek. In 1970 scheidde Fuld van Sjaan, hij hertrouwde met Ilone Winter. Tot 1982 trad Fuld nog veelvuldig op, ondermeer in zijn woonplaats Las Vegas, en in 1985 ontving hij vanwege de verdiensten voor zijn vaderland een koninklijke onderscheiding. Maar langzamerhand werd het stil rond de nu 72-jarige zanger.

1992 - 1997
In 1992 keerde Fuld opnieuw terug naar Nederland, cabaretier Herman van Veen haalde hem over voor de televisie met groot orkest zijn levenslied Wo Ahin Sol Ich Geh'n te zingen. De Nederlandse publicist, musicus en filmmaker Mohamed el-Fers herinnerde zich de muziek van Fuld uit zijn jeugd, zocht hem in 1992 op en maakte een interview met hem voor de Groene Amsterdammer. El-Fer bracht Fuld in contact met de jonge Algerijnse raï-muzikanten van de band Raïland, de combinatie was een succes onder Marokkaanse jongeren in Nederland. Nog eenmaal verruilde Fuld zijn echtgenote voor een andere, politievrouw Bep van Laar was in 1996 de gelukkige, en ditmaal werd de romance breed uitgemeten in de roddelpers. Het leverde het paar de ene na de ander uitnodiging op voor feesten en party’s, waaronder het verjaardagsfeest van acteur Rijk de Gooyer en een feest van de Jordanese kroegbazin Sien Blommers. Wereldburger Fuld kreeg een plaats tussen Hollandse sterren als Koos Alberts, Ria Valk, en Adèle Bloemendaal. Producent El-Fer bracht vervolgens de zanger in contact met arrangeur Kees Post, met de bedoeling Fulds Jiddische liederen te voorzien van Arabisch klinkende arrangementen. In 1997 verscheen de cd The Legend op het Ghanese label Hippo Records, vertrouwde melodieën tegen een oriëntaalse achtergrond van violen, fluiten en accordeons. Fuld noemde het verschijnen van de cd ‘een droom die werkelijkheid wordt’, de plaat werd door menig liefhebber en criticus bestempeld tot de beste die Fuld ooit heeft gemaakt. Hij kon er zelf niet lang van genieten, op 10 juni 1997 overleed Leo Fuld aan een hartaanval.

Discografie (selectie)
A Brievele Der Mamme (Parlophone; 1933)
My Yiddishe Mama (Victrola; 1934)
Wo Ahin Soll Ich Geh'n (Decca; 1947)
Leo Fuld (Artone; MDS S-3022, 1967)
Shalom Israël (Columbia; COL 4681322, 1991)
The Legend (Hippo Records; 97002, 1997 en 2008)
Leo Fuld Greatest Hits (Sony BMG; 2003)

© Peter van Amstel - 2010