Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Leentjebuuruitzending beluisteren

29/04/2011

Iannis Xenakis - Biwa’s, djembes en elektronica

Iannis Xenakis

De Griekse componist Iannis Xenakis die tien jaar geleden overleed en daarom dit seizoen her en der wordt herinnerd en geëerd, pionierde in elektronische muziek en in het componeren voor slagwerk. Beide fascinaties combineerde hij met een levendige belangstelling voor niet-westerse muziek. In het Osaka Paviljoen van de Japanse IJzer- en Staalfederatie te Osaka ging tijdens de wereldtentoonstelling in 1970 zijn werk Hibiki Hana Ma in première. Voor deze elektronische compositie gebruikte hij samples van orkestklanken, een snarentrommel en de kloeke Japanse luit biwa.

Xenakis droeg het werk op aan vier Japanse collega-componisten, onder wie Toru Takemitsu. Takemitsu, die zich eerst had bekwaamd in westers componeren voor westerse ensembles, interesseerde zich inmiddels ook voor de traditionele instrumenten van zijn land, getuige de compositie Voyage voor drie biwa's. Met dit stuk beginnen we, al was het maar om straks de klank van de biwa in Xenakis' stuk gemakkelijk te kunnen herkennen.

Luistert u naar Voyage van Toru Takemitsu uit 1973, alle partijen gespeeld en gezongen door Junko Ueda.
U hoorde Voyage voor drie biwa's van de Japanse componist Toru Takemitsu, gespeeld en gezongen door Junko Ueda.

In de vorige aflevering van Leentebuur was te horen hoe Iannis Xenakis in zijn opera Oresteia opvallend herkenbaar gebruik maakte van de zangstijl uit het tradtioneel Japanse muziektheater. In zijn tapecompositie Hibiki Hana Ma is de klank van de biwa een van de basisingrediënten, naast orkestgeluiden en een snarentrommel. Voor de première in 1970 werden in het Osaka Paviljoen voor het afspelen van de oorspronkelijke twaalfsporen geluidsband niet minder dan achthonderd luidsprekers geplaatst. De Japanse kunstenaar Keiji Usami creërde er een imposante lasershow bij.

Hier volgt een stereoversie van Hibiki Hana Ma, wat zoveel betekent als nagalm - bloem - interval.
Dit was Hibiki Hana Ma van Iannis Xenakis, gecomponeerd voor de Wereldtentoonstelling van 1970 in Osaka, Japan.

Xenakis was niet alleen een van de pioniers op het gebied van elektronische muziek, hij was ook een van de eersten die slagwerkmuziek promoveerden tot gerespecteerde ensemblemuziek. Na de drie biwa's van de Japanner Takemitsu uit het begin van dit programma, nu drie djembe's uit West-Afrika in Okho van de Griek Iannis Xenakis, gespeeld door Slagwerkgroep Den Haag.

U hoorde Okho uit 1989 van Iannis Xenakis, een stuk voor drie West-Afrikaanse djembe's gespeeld door Slagwerkgroep Den Haag.

Terug naar Japan, nu aan de hand van Maki Ishii die, net als Xenakis dat deed, het slagwerk hanteert als ieder ander respectabel concertinstrument. In 1983 componeerde Maki een solo-percussiestuk voor dertien trommels van verschillende toonhoogtes. Tamelijk on-Japans en on-Afrikaans allemaal, want in de meeste tradities uit die contreien is één trommel per persoon de norm - de idee dat het ook anders kan danken de niet-westerlingen dan weer aan de Europeanen.

Dit was Thirteen Drums van Maki Ishii, een percussiesolo uit 1983 gespeeld door Murk Jiskoot van Slagwekgroep Den Haag.

Leentjebuur is een maandelijks programma van Peter van Amstel.

1. Junko Ueda: Satsuma Biwa - Voyage pour Trois Biwas (2002). 13:42
Junko Ueda
Arion 64577

2. Iannis Xenakis: Electronic Works 2 - Hibiki Hana Ma (2008). 17:45
Iannis Xenakis
Mode Records 2009296365

3. Skin Hits - Okho (1991). 13:43
Globe GLO 5066

4. Skin Hits - Thirteen Drums for One Percusionist (1991). 10:18
Globe GLO 5066

© Peter van Amstel - 2011