Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Leentjebuuruitzending beluisteren

10/09/2011

Onaangepaste Amerikanen

Harry Partch

Halverwege de vorige eeuw verraste een handvol Amerikaanse componisten de wereld met radicaal onaangepast muzikaal gedrag. Dat wil zeggen, onaangepast ten opzichte van de Europese klassieke traditie en de cerebrale, intellectualistische vernieuwingen van de modernisten in de Oude Wereld. Harry Partch, geboren in 1901, had lak aan alle muzikale conventies; hij ontwierp en bouwde zijn eigen instrumenten, ontwikkelde zijn eigen toonschalen, en ontleende ideeën aan muziek uit het verre verleden en van verre volken. Met name de oude Grieken en de Chinezen boeiden hem.

In 1952, hetzelfde jaar waarin John Cage zijn spraakmakende stiltestuk 4'33" voor het eerst liet uitvoeren, presenteerde Partch zijn klaterende tweeluik Castor en Pollux. In dit stuk over de oppergod Zeus die, vermomd als zwaan, bij de schone Leda de kinderen Castor en Pollux verwekte, klinken de kithara, afgeleid van de Griekse lier; de surrogat kithara, eigenlijk geen lier maar een citer; cloud chamber bowls, hangende glazen schalen en klokken; de harmonic canon, een citer vernoemd naar de Arabische en Turkse kanun; en twee marimba's.

Luister naar Castor en Pollux van Harry Partch, uitgevoerd door Ben Johnston, Betty Johnston, Donald Pippin, Bill Snead en de componist. De titels van de twee delen zijn de namen van de beide godenzonen.

Twee jaar vóór Castor en Pollux, in 1950, voltooide Partch zijn gevoelige Eleven Intrusions, een serie van acht korte toonschilderingen met gezongen en gesproken teksten, omlijst door drie instrumentale stukken. De eerste twee delen noemde hij Studies on Ancient Greek Scales, ze worden gespeeld op harmonic canon en de bass marimba. In het eerste deel klinkt de natuurlijke stemming, in het tweede een door Partch ontwikkelde toonladder met kwarttonen. Dan volgen The Rose, The Crane en The Waterfall, gespeeld op de tiensnarige adapted guitar II, en de diamond marimba, een xylofoon met 36 rozenhouten toetsen. In The Street klinken de harmonic canon en de bass marimba.

U hoort zes delen uit de Eleven Intrusions , uitgevoerd door Ben Johnston, Betty Johnston, Donald Pippin, Bill Snead en Partch zelf. Partch noemt steeds vooraf aan de muziek de namen van de delen.

Lou Harrison, zestien jaar jonger dan Partch, vond een ander alternatief voor de gelijkzwevende stemming, de klank van symfonie-orkest en kamerensemble, en de hegemonie van harmonie en contrapunt: de Indonesische gamelan. Eerst suggereerde hij in zijn muziek voor westerse instrumenten vooral de klank van de Javaanse gongs en metallofonen. Maar het boek Genesis of a Music waarin Harry Partch zijn ideeën over alternatieve stemmingen uiteenzette, bewoog hem ertoe niet langer alleen te dromen van het gebruik van afwijkend gestemde instrumenten, maar ermee aan de slag te gaan - geen zelf ontworpen exemplaren in dit geval, maar geleende, van de Indonesiërs.

Luister naar de Suite voor Viool en Amerikaanse Gamelan uit 1974 van Lou Harrison, gespeeld door het ensemble Southwest Chamber Music. De delen zijn: First Movement, Estampie, Air, Jhala I, Jhala II, Jhala III en Chaconne.

1, 2. Harry Partch. Harry Partch - Volume 1 - Castor & Pollux - A Dance for the Twin Rhytmhs of Gemini (2004). 15:33
Ben Johnston, Betty Johnston, Harry Partch, Donald Pippin, Bill Snead
New World … 80621-2
3 t/m 8. Harry Partch. Harry Partch - Volume 1 - Eleven Intrusions (2004). 10:52
Ben Johnston, Betty Johnston, Harry Partch, Donald Pippin, Bill Snead
New World Records 80621-2
9 t/m 15. Lou Harrison. John Cage, Lou Harrison, Harry Partch - Suite for Violin and American Gamelan (2000). 28:32
Southwest Chamber Music
Cambria 8806

© Peter van Amstel - 2011