Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Leentjebuuruitzending beluisteren

27/04/2012

Van San Francisco naar Chicago

Harry Partch

De afgelopen maanden speelde het Belgische ensemble Ictus in Venetië, Brussel en Amsterdam een spraakmakende, nieuw gearrangeerde versie van The Wayward, een reisverhaal in vier episodes van de Californische componist Harry Partch. De titel Wayward betekent zoveel als eigenzinnig, een kwalificatie die ook volledig van toepassing is op de componist zelf. Partch, die leefde van 1901 tot 1974, was een van de eerste westerlingen die zich serieus bezig hielden met microtonaliteit.

Hij construeerde onder meer een elf-limiet rein geïntoneerde toonschaal, en daarbij een hele verzameling buitenissige instrumenten. Daaronder een aangepaste altviool, citers in soorten maten, marimba's en allerhande slagwerk.

Zijn interesse voor exotische toonschalen en instrumenten werd gevoed door de omzwervingen van zijn ouders. Voordat Harry werd geboren, woonden en werkten zij lange tijd als zendelingen in China. Partch schreef eens dat er op de boekenplank thuis, in Arizona, meer Chinese dan Engelstalige boeken stonden. Hij vertelde over Christelijke gezangen, gezongen bij een oud harmonium en Chinese liedjes, gezongen door zijn moeder. Hij maakte kennis met de muziek van de Yaqui indianen die vrijwel zijn buren waren, en met Congolese puberteitsrituelen, Cantonese amusementsmuziek en Hebreeuwse synagogezang die hij hoorde via de wasrollen van de Edison fonograaf. Zijn belangstelling voor het oude Griekse toonsysteem kwam voort uit zijn fascinatie voor de Griekse mythologie.

Dankzij zijn zelfontworpen muzieksysteem en de bijbehorende instrumenten, is de muziek van Partch zo eigenzinnig en afwijkend dat bijna niemand zich aan het uitvoeren ervan waagt. Van de genoemde uitvoeringen door het Ictus Ensemble zijn nog geen complete opnamen beschikbaar, maar op het internet zijn er fragmenten uit te vinden. Van het Kronos Quartet en acteur David Barron is er wel een opname van The Wayward. Luister naar het begin van het eerste deel, U.S. Highball.

Met de uitvoering door gevestigde uitvoerders, zoals hier een gerenommeerd strijkkwart en een dito acteur, wordt de muziek van Harry Partch salonfähig, maar ook een beetje braaf. Parch een bandleider avant la lettre, hij leidde ensembles met een volkomen eigen sound. Daarom is het interessant en leerzaam eens een moderne, gearrangeerde versie van U.S. Highball naast een oorpsponklijke opname met Partch zelf te zetten. Luister eerst verder naar het vervolg, gespeeld door het Kronos Quartet met David Barron.

Partch schreef U.S. Highballin 1943, maakte een herziene versie in 1955 en nam die drie jaar later op met het Gate 5 Ensemble waarin hij ook zelf meespeelde. Oorspronkelijk gebruikte Partch in dit stuk alleen zijn aangepaste altviool, de aangepaste gitaar, het volgens zijn microtonensysteem gestemde harmonium chromelodeon, en de citer kithara. Voor de herziene versie voegde hij daar de marimba en de basmarimba aan toe.

U.S Highballweerspiegelt de gedachten en ervaringen van een zwerver die een lange reis door Amerika maakt, in feite de treinreis van San Francisco naar Chicago die Partch in zijn jonge jaren zelf maakte. De hoofdpersson Mac is aan het woord, hij noemt de namen van de treinstations, er klinken flarden tekst uit gesprekken in een coupé, kreten en zinnen van wegwijzerborden en schrijfsels op deuren en muren.

De invloeden van de oude Grieken en de verre Chinezen zijn in het werk van Harry Partch misschien niet zo gemakkelijk terug te horen, maar als di er niet waren geweest zou zijn muziek heel wat minder avontuurlijk hebben geklonken.

Leentjebuur is een programma van Peter van Amstel

1. Harry Partch. U.S Highball - U.S. Highball - A Musical Account of a Transcontinental Hobo Trip (2003). 04:51
Kronos Quartet met David Barron
Nonesuch 79697
2. Harry Partch. U.S Highball - U.S. Highball - A Musical Account of a Transcontinental Hobo Trip (vervolg) (2003). 23:58
Kronos Quartet met David Barron
Nonesuch 79697
3. Harry Partch. The Wayward - U.S. Highball - A Musical Account of a Transcontinental Hobo Trip (2004). 23:58
Gate 5 Ensemble: Thomas Coleman as Mac, Dick Borden, Melvin Britton, Michael
Colgrass, Elizabeth Gentry, Danlee Mitchell, Harry Partch, David Reid, Melvin Wildberger; Jack McKenzie, conductor
New World Records 80622

© Peter van Amstel - 2012