Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Leentjebuuruitzending beluisteren

06/05/2012

Gamelan onder het noorderlicht

noorderlicht

Overal in de wereld, nu ja, afgezien van Afrika en Latijns Amerika, zijn componisten te vinden die zich laten inspireren door de klank, de structuur en het ritme van Indonesische gamelan. Daarbij baseren zij zich gewoonlijk op een van de volgende varianten: de statige, tamelijk warm en zoevend klinkende Javaanse hofgamelan; of de spectaculaire, fris en helder klinkende Balinese gong kebyar. De gamelan haalde rond 1995 IJsland.

De belangstelling voor het Indonesische zingende brons begon eind negentiende eeuw in Nederland, en waaierde uit over Europa en de Verenigde Staten. Australiërs en Japanners, hoewel veel dichter in de buurt, ontdekten wat later de muzikale pracht van de gamelan.

Tegenwoordig maken legioenen fabelachtig getalenteerde en gemotiveerde Japanse studenten zich, vooral op Bali, de kunst van het traditionele gamelanspel meester. De bekendheid met de Balinese gamelan bracht eind vorige eeuw Ryuki Mizutamim, componist en meester van de Japanse citer koto, ertoe een stuk te schrijven voor gamelan en koto. Luister naar Meyong Yudavan Ryuki Mizutani, gespeeld door een Japans gamelanensemble en de componist op koto.

In de Verenigde Staten beschikken de muziekafdelingen van zo'n beetje alle universiteiten over gamelans en de bijbehorende experts en liefhebbers. De meest gedrevenen onder hen richtten hun eigen ensembes op, het vooruitstrevendste daarvan is de Newyorkse groep Galak Tika [spreek uit als twee woorden: Gálak Tíka] van componist en klarinettist Evan Ziporyn. Ziporyn is lid van de vermaarde Bang on a Can All Stars, en sinds 1980 bovendien grondig aan de slag met Balinese gamelanmuziek. In zijn compositie Tire Fireconfronteert hij gamelanklanken, stemmingen en speeltechnieken met elekrische gitaren en keyboards, contrabas en basgitaar.

Luister naar Tire Firevan Evan Ziporyn, gespeeld door Gamelan Galak Tika, met de bassisten Robert Black en Blake Newman, gitarist Mark Stewart en keyboardspeler Yukiko Ueno.

New York ligt maar net iets noordelijker dan Tokio; ruim daarboven in Canada ligt Montreal, waar Claude Vivier in 1980 Cinq Chansons pour Percussion, Vijf Liederen voor Percussieschreef. In 1977 had hij een lange reis gemaakt door Azië en het Midden-Oosten, de indrukken die hij daar opdeed bepaalden de rest van zijn veel te korte componistecarrière - Vivier werd in 1983 in Parijs vermoord.

In deze vijf liederen laat Vivier het brons zingen, de instrumentatie ervan bestaat goeddeels uit Javaanse gamelaninstrumenten. Luister naar Chansons Pour Percussion van Claude Vivier, gespeeld door Arnold Marinissen. De vijf delen zijn Chanson du Matin, Chanson à Midi, Chanson au Soleil, Chanson à la Mort en Chanson d'Adieu.

Het midden van de Verenigde Staten is hemelsbreed het verst van Indonesië verwijderde land. Maar in termen van noord-zuid is het vlak onder de keerkring gelegen IJsland het verst van de tropische eilanden Java en Bali verwijderde gamelanland. Daar componeerde de eigenzinnige en nieuwsgierige klankenkoningin en zangeres Björk eind jaren negentig het nummer One Day, waarin vooral gamelaninstrumenten de begeiding spelen. Van dit nummer verschenen verschillende versies op cd, luister eerst naar One Day van Björks oorspronkelijk op cassette uitgebrachte album Post Live- gamelanmuziek onder het noorderlicht.

Voor zover de tijd het toelaat nu nog een tweede uitvoering van One Day waarin ook een Indiase tabla klinkt, deze komt van Björks eerste studioproductie Debut.

Leentjebuur is een programma van Peter van Amstel.

1. Ryuki Mizutani. Vista, Contemporary Koto - Meyong Yuda (2006). 08:41
Ryki Mizutani
CD Baby
2 t/m 6. Evan Ziporyn. Gamelan Galak Tika - Tire Fire - I (2000). 20:16
Gamelan Galak Tika
New World Records 80565
7 t/m 11. Claude Vivier. Traces of Cultures - Chansons Pour Percussion (2002). 20:55
Chanson Du Matin, Chanson à Midi, Chanson au Soleil, Chanson à la Mort, Chanson d'adieu.
Arnold Marinissen
BVHaast 0303 LC 10235
12. Björk. Post Live - One Day (1998). 03:37
Björk
Polydor – 9866574
13. Björk. Debut - One Day (1993). 06:09
Björk
Polydor – 521 323-4

© Peter van Amstel - 2012