Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Robin de Raaff - Terugstelen van de tijd

01/11/2012

Gevoel voor getal, passie voor structuur

Terugstelen van de tijdMuziek ís getal - om dat vast te stellen hoef je geen computerprogrammeur te zijn. De Duitse filosoof, wiskundige en muziekliefhebber Gottfried Wilhelm von Leibniz, 39 jaar ouder dan Bach, wist het al: ‘Muziek is de verborgen rekenoefening van een brein dat zich er niet van bewust is dat het aan het rekenen is.’ Menig architect, kunstenaar en componist bewondert het getal, al was het maar in de vorm van de magische verhouding van de gulden snede - Le Corbusier, Mondriaan en, volgens sommigen, Bartók richtten zich ernaar. Twaalftoonsmuziek en serialisme, de wiskundige aanpak van Xenakis en de tijdstructuren van Stockhausen – het getal won in de vorige eeuw bij menig componist aan invloed. Het schiep niet alleen orde, het genereerde vooral ideeën.

Robin de Raaff (1968) is computerprogrammeur, maar in de eerste plaats componist. In 2009 was hij de winnaar van de Buma Toonzetters Prijs. Tijdens het Holland Festival 2012 gooide hij hoge ogen met zijn op Fopera Waiting for Miss Monroe. Tien jaar eerder, naar aanleiding van zijn eerdere opera Raaff, vertelde de componist aan het NRC Handelsblad: ‘Het getal verleent me in orkestwerken een schijn van waarheid, een gevoel dat de dingen kloppen.’ Precies ja, in orkestwerken. Want voor het componeren van opera’s bleek zijn structuralistisch cijfermatige aanpak, die hem voordien zoveel ideeën, houvast en ook schoonheid had gebracht, volkomen ongepast.

Dus viel hij terug op de intuïtie die hij vroeger had opgedaan als componist, tekstschrijver en bassist op de fretloze bas van zijn eigen rockband. Goed, vrijwel iedere componist geboren na 1960 heeft wel een pop- of rockachtergrond. Maar niemand van zijn vakgenoten bewoog zich zo soepel, snel en vanzelfsprekend als Robin de Raaff vanaf de muziek van Deep Purple, Pink Floyd en de Canadese progressieve rockband Rush, via basgitaarlegende Jaco Pastorius en de Roland D 50 synthesizer, richting Mahler, Brahms en Berg. Om al heel snel uit te komen bij Stravinsky, Xenakis en Boulez; met dank aan Ton de Leeuw. Al in 1996 kreeg De Raaff de opdracht voor een eerste orkestwerk in de Matinee op de Vrije Zaterdag, en hij schreef een Double concerto, for clarinet, bass clarinet and orchestra. Grote Zaal van het Concertgebouw, Harmen de Boer, Harry Sparnaay en het Radio Kamerorkest onder leiding van Peter Eötvös; De Raaff was 28 en nog niet eens afgestudeerd. Zo zie je wat gevoel voor getal en passie voor structuur kunnen doen.

Muzieksalvo’s van gemotoriseerde kermisorgels daveren over ons heen in het café van Museum Speelklok, waar wij elkaar  tijdens de Gaudeamus Muziekweek ontmoeten. De Raaff praat intussen over verstilling en schoonheid, vertelt over bassist Pastorius en muziekparadijs Tanglewood, legt Harry Mulisch naast Cees Nooteboom, en relateert zijn muziek aan het kubisme van Robert Delauney en de welvingenarchitectuur van Frank Gehry. Hij heeft vaak muziek op zijn oren, verklaart hij, óf om te luisteren, óf om zich te concentreren. Dan is zijn 64 gigabyte iPhone voor hem wat de stofzuiger was voor Simon Vestdijk: eenmaal aangezet verdwijnt de buitenwereld in de ruis, in De Raaffs geval in de muziek.

In de veel rustiger maar even toepasselijke ambiance van café-restaurant De Ysbreeker, vanaf 1980 vijfentwintig jaar lang de Amsterdamse broedplaats voor nieuwe muziek, praten we een dag of tien later langdurig verder. ‘Ik ben nu bezig met een celloconcert voor het Rotterdams Philharmonisch en cellist Marien van Staalen’, zegt hij als we eenmaal rustig zitten met een goed glas bier, in een hoek van de wintertuin. ‘En ik werk aan een percussieconcert voor het New Juilliard Ensemble, dat wordt een mooie première in het Lincoln Centre in New York, april 2014. Voor het Londense Brodsky Quartet ga ik mijn tweede strijkkwartet schrijven, en er staat voor 2017 een derde opera op stapel, over Mata Hari. Die is nu in het stadium shock. Met de librettist ben ik op zoek naar biografische gegevens over haar en wat we daar dan mee kunnen doen.’ De Raaff is intussen benoemd tot composer in residence van het Gelders Orkest, en hij is docent compositie en orkestratie aan het Rotterdams Conservatorium.

Geduldig en omstandig legt hij uit waarom juist het schrijven voor grote ensembles zoveel voldoening geeft, dat een opera realiseren even slopend als bevredigend is. Hoe zijn vingeroefeningen op basgitaar en synthesizer nog altijd in zijn composities doorklinken, en hoe Ton de Leeuw, die hij nooit persoonlijk ontmoette, hem toch de weg wees. Dat de schoonheid die hij nastreeft, als het even meezit, vanzelf tevoorschijn komt als resultante van intellect, vakmanschap en doorzettingsvermogen, en de juiste balans van structuur en intuïtie.

Dit artikel is de inleiding in Terugstelen van de tijd, het zesde boek in een serie componistenportretten van November Music, het jaarlijkse nieuwe muziek-festival in Den Bosch. Klik hier om de complete publicatie te downloaden als PDF-bestand.

© Peter van Amstel - 2012