Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Robin de Raaff - Terugstelen van de tijd

06/11/2012

5 Opera

Terugstelen van de tijdDe zoektocht van een oom en tante naar de voorouders van de familie, waarbij zij op ene Anton Raaff stuitte, de tenor die in de première van Mozarts opera Idomeneo de hoofdrol zong, was de aanleiding voor Robin de Raaffs eerste opera uit 2004. Een familieband tussen Anton en Robin is nooit overtuigend vastgesteld, maar het idee voor een opera over een opera was prikkelend genoeg. De Raaff ging op onderzoek uit, Janine Brogt schreef het libretto en Pierre Audi voerde de regie.

Ontstond De Raaffs muziek voorheen uit het bouwen van een structuur, op zichzelf een muzikale handeling zoals hij later uitlegt, nu was er al een structuur: die van het libretto. ‘Een verhaal in twee aktes met een epiloog, en kleine pauzes ertussenin, dat heeft al zijn eigen werking, dat heeft zijn eigen kracht. Maar ik moest wel op een consequente en interessante manier invulling geven aan dat grote raamwerk.’ Als belangrijkste uitgangspunt koos hij de expressie van de stemmen, wat minder voor de hand ligt dan het lijkt. ‘Ik vind dat bij vrijwel alle hedendaagse componisten de vocale lijnen nogal oninteressant, ongeëngageerd en ongeëmotioneerd overkomen. Er gebeurt van alles in het orkest en er is vaak wel een wisselwerking met de zangstemmen, maar te vaak is daarin nu net geen enkele emotie te bespeuren. Dat keerde ik totaal om. Ik legde juist alle emotie in de stemmen, wat natuurlijk consequenties heeft voor wat er in het orkest gebeurt.

‘Bij het schrijven van een opera wordt zowel de meest intuïtieve als de meest praktische kant van je vakmanschap aangesproken. Om het geheel een originele, natuurlijke invulling te geven, is een heel brede muzikale taal nodig en daarbij kwam mijn rockachtergrond heel mooi van pas.’ De fretloze bas en een Fender Rhodes piano zetten in op het moment dat M. opkomt, de hoofdfiguur op wie iedereen heeft zitten wachten. ‘Ik verbond heel slim en sluw bepaalde instrumenten of groepen instrumenten aan bepaalde karakters. Daarbij moet je natuurlijk tot aan je laatste figuur nog genoeg kracht en fantasie overhebben om nog met een nieuwe explosie van klankideeën te komen, met materiaal dat wezenlijk iets toevoegt.’

De intuïtieve aanpak die hij min of meer gedwongen toepaste voor de opera, zette De Raaff vrijwillig door in Unisono uit hetzelfde jaar, zijn eerste werk voor groot orkest. Ja, de omvang van zijn bezettingen groeide gestaag, van strijkkwartet Athomus uit 1992-1993 dat hij als zijn eerste volwaardige stuk beschouwt, via kamerensembles en orkeststukken rond 2000, tot de grote bezettingen van nu. Met vaak die opvallende voorkeur voor het concerto, de confrontatie van een of meer solisten met een orkest. Een klarinetconcert volgde, Entangled Tales voor groot orkest, en het Vioolconcert waarmee De Raaff in 2009 de Buma Toonzetters Prijs won. Daarna onder meer een saxofoonkwartet met groot orkest (hoe groot kun je gaan?) om tenslotte, in 2012, terug te keren naar een bescheidener bezetting maar met groot effect, opnieuw bij een opera: Waiting for Miss Monroe.

Aanvankelijk had hij zijn zinnen gezet op de flamboyante, in glitterpakken gestoken Amerikaanse pianist en entertainer Wladziu Valentino Liberace, maar tijdens zijn onderzoek naar de amusementsindustrie van de jaren vijftig en zestig, stuitte De Raaff voortdurend op Marilyn Monroe. ‘Ik kwam erachter dat ze in 1962 was overleden, in 2012 dus precies vijftig jaar geleden, een mooi moment voor een eerbetoon. Ik ontdekte dat ze uit frustratie over haar psycholoog Ralph Greenson besloot een gesproken dagboek te beginnen. Ze sprak al haar problemen en frustraties, eigenlijk alle gedachten die maar in haar opkwamen, in op een taperecorder; het gebruik van die tapes loopt nu als rode draad door de opera. Langzamerhand raakte ik gefascineerd door Marilyn Monroe, ik merkte dat we ons ten onrechte altijd aan dat comedy-cliché vastklampen; het werd me duidelijk dat ze wel degelijk veel te zeggen had, maar dat gewoon niet kwijt kon omdat ze in een keurslijf werd gedwongen. Zij had veel meer aspiraties dan wij hebben kunnen en mogen zien, zoals het spelen van serieuze rollen. Volgens sommigen had ze een hoog IQ en dat strookt wel met haar ongelooflijk actief borrelende brein. Janine Brogt, de librettiste, heeft dat heel mooi weergeven. Het lijkt wel alsof Marilyn van de hak op de tak springt, maar in werkelijkheid heeft alles wat ze zegt iets heel erg doordachts.’

Dit artikel is een hoofdstuk in Terugstelen van de tijdhet zesde boek in een serie componistenportretten van November Music, het jaarlijkse nieuwe muziek-festival in Den Bosch. Klik hier om de complete publicatie te downloaden als PDF-bestand.


© Peter van Amstel - 2012