Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Peter Sellars

15/10/1996

Een tijdreis naar de toekomst

‘That’s brilliant. That’s brilliant!’ In de grote repetitiestudio van de Nationale Opera aan het Amsterdamse Waterlooplein bestudeert Erasmusprijswinnaar Peter Sellars (41) een videoband van The rake’s progress. Het zijn opnamen van zijn eigen versie van de Stravinsky-opera, die in 1996 in Parijs te zien was. Met ijdeltuiterij heeft zijn opwinding niets van doen. Het is de ontdekking van een tot dan toe onopgemerkt magisch moment die hem doet opveren.

Vanaf 4 november is The rake’s progress te zien in een uitvoering door de Nationale Opera, geregisseerd door de Amerikaanse theater- en operaregisseur. ‘Vanmorgen las ik in de krant dat Amnesty International de Verenigde Staten ervan beschuldigt de basisregels van de mensenrechten te overtreden’, vertelt Sellars even later in de artiestenfoyer. Zijn kuifje is wat ingezakt, maar zijn ogen fonkelen. ‘Een van de dialogen in deze productie gaat precies daarover, over het huidige Californische en Amerikaanse rechtssysteem, de afschuwelijke wreedheid ervan.’

Met het verplaatsen van opera-plots naar een eigentijdse, Amerikaanse setting oogstte Sellars zo’n tien jaar geleden veel kritiek, maar hij werd er wereldberoemd mee. Zijn biografie vermeldt inmiddels meer dan honderd producties, variërend van een rock-video voor jazzpianist Herbie Hancock tot ensceneringen van opera’s van Messiaen, Hindemith en Ligeti.

Net zo gemakkelijk schuift hij aan bij de Mexicaans-Amerikaanse gangmembers in East Los Angeles, met wie hij de spraakmakende voorstelling Los Biombos maakte, als bij de wereldsterren in de beroemdste operahuizen van Europa. Voor video-kunstenaar Bill Viola ontwierp hij de tentoonstelling The experience. En hij heeft de opera Peony pavillion van de Chinese componist Tan Dun op stapel staan.

In een pauze tussen de orkest- en toneelrepetities van The rake’s progress legt Sellars uit waar het voor hem in de kunsten om draait. Een glas jus d’orange is zijn lunch. De opera, het Festival van Contrasten en het ideale concert in de 21ste eeuw zijn de pauze-gespreksonderwerpen.

‘Voor mij is de dialoog het belangrijkst’, gaat hij van start, ‘niet alleen in de kunsten maar ook in de samenleving. ‘Het gaat mij erom mensen ertoe te brengen zich voor elkaar open te stellen, een basis voor discussie te leggen.’ Terugkomend op de videoband van zo-even: ‘Stravinsky is verwikkeld in een dialoog met Bach en Mozart. Je kunt horen dat hij Cosí fan tutte echt heeft bestudeerd. En de Matthäus Passion, dat is allemaal te horen in The rake’s progress.

‘De spelers en de toeschouwers zijn op hun beurt in dialoog met Stravinsky en librettist W.H. Auden. Die hebben een stuk gemaakt dat over verbanning gaat, de aankomst in een nieuwe, onbekende stad, beroemd zijn en naar Hollywood verhuizen. Zoals Stravinsky zelf deed toen hij zeventig was, alles in dit stuk heeft rechtstreeks te maken met Stravinsky’s eigen situatie.’ Zelf breidde de regisseur het web van dialogen uit door het Amerikaanse gevangenissysteem aan de kaak te stellen. ‘Dat kan interessant zijn voor mensen die misschien helemaal geen boodschap hebben aan Stravinsky of Auden. Hoe groter het aantal dialogen is dat je op het podium gaande kunt houden, hoe meer ingangen er zijn voor de toeschouwers.

‘Het gaat mij om het creëren van meer betekenissen door het toevoegen onverwachte parallellen en metaforen. Een bestaand werk is niet heilig, het hele idee van copyright stoort me echt. Want als er intellectueel copyright had bestaan zouden er geen toneelstukken van Shakespeare of opera’s van Mozart zijn. Mensen raken in de war door de schijnbare dwang van het muziekpapier.’

Sellars lacht zijn uitbundige schaterlach en bladert door het de kleurige flyers van Het bal, het Mysterie van de ruimte, het Ultieme misverstand die voor hem op tafel liggen. Wijzend op de affiche van Houdt de dief! merkt hij op: ‘Voor mij gaat de muziekgeschiedenis niet over roverij, eerder over het tegenovergestelde, over het onderling delen.

‘Ik begrijp de provocerende lading van de titels wel’, zegt hij peinzend, ‘maar het is vooral interessant dat deze programma’s laten zien dat je niet van goed of fout kunt spreken. Zij maken duidelijk hoe componisten muziek uit het verleden vooruit brengen, dat die beweging met een culturele dialoog te maken heeft en is verzadigd van spiritualiteit. En, het allerbelangrijkst, dat muziek bedoeld is om op te dansen.

‘Gek genoeg is muziek in de westerse cultuur in verschillende categorieën verdeeld.’ Niet voor niets heet de afdeling van de Univerity of California in Los Angeles waar Sellars les geeft World arts and cultures. ‘Want het is niet zo dat er een Chinese cultuur is naast de westerse en de Afrikaanse. Er zijn overal verbindingen tussen. De vloeiende beweging langs die verbindingen, dat is de constante in de muziekgeschiedenis.

‘De vraag voor de volgende eeuw luidt: hoe verfijnd kunnen die verbindingen worden? Neem westerse muziek, daarbij wordt verwacht dat iedereen met de handen gevouwen beleefd blijft zitten. Dat moet veranderen. Een heleboel serieuze muziek in de wereld is gemaakt om op te dansen, de fysieke energie van een publiek is essentieel. Of het nu gaat om een uitvoering van hoofse Japanse gagaku, een Mozart notturno of een ballet van Stravinsky.’

Sellars zou Sellars niet zijn als hij geen eigen ideeën had over het ideale Festival van Contrasten. Meer dwarsverbanden had hij er graag in gezien, door het Mysterie van de ruimte te koppelen aan de lichamelijkheid van Het bal, door de plagiaatskwestie te plaatsen in het licht van het misverstand. Maar wie alle avonden bezoekt maakt een tijdreis naar de toekomst. ‘Samen vormen de verschillende onderdelen de agenda voor het ideale concertprogramma in de komende eeuw.’

Peter van Amstel


Festival van Contrasten, oktober-november 1998, Concertgebouw Amsterdam © Peter van Amstel - 1996