Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Gouden melodieën uit het Amerikaanse muziektheater

29/06/1999

Sprookjes en romantiek

Broadway-musicals zijn opgetrokken uit glamour, gayety en romance, maar de componisten en tekstschrijvers vatten hun werk niet licht op. 'Songs zijn de graadmeter van een natie', vond tekstschrijver Yip Harburg, 'the thing that tells you what s wrong, whether we're beautiful, whether we're ugly, whether we're violent, whether we're lost.

De musicals uit de jaren twintig waren een mix van romantische Europese operette en aan jazz ontleende Amerikaanse swing. Dat leverde liedjes op die nog altijd, decennia nadat zij voor het eerst klonken, menig hart sneller doen kloppen. Zeker als musicalster Kim Criswell ze zingt. Zij verdiende haar sporen op Broadway en zingt nummers uit musicals van drie pioniers, George Gershwin, Vincent Youmans en Yip Harburg, en van hun Duitse tegenvoeter Bertolt Brecht.

Pianist en componist George Gershwin vierde zijn eerste successen in een muziekwinkel, waar hij populaire muziek speelde om de verkoop van bladmuziek te bevorderen. Bij het schrijven van zijn eigen liedjes werkte George nauw samen met zijn oudere broer Ira. Samen produceerden zij Broadway-shows met sterren als Fred en Adèle Astaire, Ruby Keeler en Ginger Rodgers. Met hun 'folk opera' Porgy and Bess lieten zij er geen misverstand over bestaan tot meer in staat te zijn dan het maken van vrolijke collages van liedjes en dansjes. Toen George al leed aan de hersentumor die hem fataal zou worden, schreef het tweetal de mooiste liedjes, waaronder het gevoelige Love walked in.

Ook Vincent Youmans begon zijn carrière als liedjes-plugger en ook hij deelde zijn eerste triomfen met Ira Gershwin. Hun musical Wildflower was met 477 opvoeringen op Broadway een groot succes. In 1923 ging in Detroit Youmans' beroemdste musical in première, No, no, Nanette. De combinatie van de dramatiek van drooglegging en gangsterterreur met de lichtvoetige swing van de Charleston en komisch-romantische liedjes bleek onweerstaanbaar. Met Tea for two, I want to be happy en You can dance with any girl at all maakte Youmans zich onsterfelijk.

De beurskrach van 1929 was voor Yip Harburg aanleiding een punt te zetten achter zijn loopbaan in de elektriciteitsindustrie. Hij ontpopte zich als een begenadigd liedjesschrijver. Zijn Brother, can you spare a dime?, waarin hij de gevolgen van de recessie voor de man-van-de-straat aan de kaak stelde, sloeg in als een bom. Waarop Harburg besloot zijn geluk te beproeven in de filmstad Hollywood. Hij schreef er liedteksten voor talloze films, waaronder de wondermooie sprookjesfilm The wizard of Ozz met Judy Garland. Een van de vele Oscars die deze film opleverde was voor Harburgs evergreen Over the rainbow.

Kim Criswell laat ook Bertolt Brecht aan bod komen, de Duitse generatiegenoot van de drie Amerikanen. Op de vlucht voor de Nazi's bracht hij enige tijd door in Amerika, waar hij vooral werd bewonderd als revolutionair theatermaker en niet zozeer als schrijver. Brecht hield dan ook niet van wat hij het 'droom-opwekkende effect' van de Amerikaanse amusementsmuziek noemde. Al liet hij zich wel betoveren door musicalactrice Ethel Merman, die hij graag de rol van Moeder Courage had zien spelen.

Peter van Amstel


American Adventures, juni-juli 1999, Amsterdam © Peter van Amstel - 1999