Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Nederlandse muziek voor mbira

18/03/1996

Zimbabwe aan de Amstel

Willens en wetens en dan ook nog eens in opdracht twee tot in de nerven verschillende muzieksoorten samenbrengen tot een samenhangend en spannend geheel, dat is een hachelijke onderneming. Toch zetten Maarten Altena, Ron Ford en Peter van Bergen zich dapper aan het waagstuk. Op verzoek van de IJsbreker kneedden en vervormden zij de traditionele mbira-muziek uit Zimbawe naar eigen inzicht om er nieuwe Nederlands stukken van te bakken. De resultaten varieerden van ongezouten via prettig zoet tot flink gepeperd.

De IJsbreker in Amsterdam wijdde vier dagen aan de mbira uit Zimbabwe. De mbira is een plankje met een stuk of dertig ijzeren lamellen waarop je kunt tokkelen, als op een breinaald die uitsteekt over de tafelrand. Met dit eenvoudig ogende maar lastig te bespelen instrument verrichten muzikanten als Chaka Chawasarira wonderen. Hij was de spilfiguur in dit avontuur. Chawasarira is muziekleraar in aan de Zengea Primary School vlak bij Harare, schatbewaarder van de mbira-traditie maar kennelijk niet bang voor een experiment.

Hij vergelijkt de mbira-muziek met een draaiend fietswiel: `Als het stil staat kun je de afzonderlijke spaken zien, maar als het eenmaal begint te draaien zie je alleen een waas.' Mbiramuziek werkt hetzelfde. `Als de eerste speler begint hoor je iedere afzonderlijke toon, maar zodra de tweede muzikant inzet weet je niet meer wat bij wie hoort. Je hoort een waaier van patronen.'

In het stuk van Ron Ford was de componist zelf die tweede speler. Het vermengen van Afrikaanse en westerse muziek gebeurt vanzelf wel, vond hij, dus stelde Ford zich tot doel de traditie te verrijken met een Nederlands stuk volgens de regelen der Zimbabwaanse kunst. Middels een faxverbinding tussen Amsterdam en Harare leverde Ford de ideeën die Chawasarira uitwerkte tot een neo-traditionele compositie. Op die manier slaagde Ford zo goed in zijn opzet, dat het resultaat behalve een nieuw stuk niets toevoegde aan al die andere waaierende patronen die tijdens dit weekeinde te horen waren.

Maarten Altena ging heel wat radicaler te werk. Voor de gelegenheid had hij Chawasarira aan zijn ensemble toegevoegd, maar op diens stoel had net zo goed de Dalai Lama of Vader Abraham kunnen zitten. Die zijn ook niet gewend op aanwijzing van een van de muzikanten nu eens iets te berde te brengen, dan weer eens even niet. Splinternieuw zou het voor ze zijn als een zangeres lieve kreetjes zou slaken of als het hele ensemble bliksemflitsen zou lanceren, dwars door hun bezigheden heen. Chawasarira speelde zijn mbira-muziek. Het Ensemble speelde Maarten Altena zonder de noodzaak van deze redeloze confrontatie tussen oud en nieuw ook maar één seconde aannemelijk te maken. Als om aan te tonen dat deze muziekwerelden onverenigbaar zijn. Maar Peter van Bergen bewees onmiddellijk daarop het tegendeel.

Van Bergen werd na zijn eerste kennismaking met Chawasarira, eind vorig jaar, op slag verliefd op de muzikanten en hun muziek. Hij reisde naar Zimbabwe en ging diep door de knieën om de mbira-muziek en de magische kracht die de Zimbabwanen er aan toekennen te doorgronden. Gewapend met kennis van zaken wendde hij zijn experimenteerzucht aan voor een daverend stuk voor mbira-ensemble en elektronica, rieten, slagwerk en stemmen.

`The spirit has always guided me’, liet hij actrice Robijn Wendelaar mimen op de donkerbruine stem van een in Zimbabwe opgenomen zanger-genezer, play back als high tech variant op het in tongen spreken de trance bij een mbira-ritueel. Terwijl het ensemble van Chawasarira speelde en zijn danseressen dansten, scheurde het verkeer in Harare langs via de luidsperekers. Elekronicatovenaar Florentijn Boddendijk liet zijn laserbas knorren of tsjilpen, het kleine zoontje van Chawasarira achter een tormmel liet zich niet van de wijs brengen. Aan de hand van een parabel over een slang betoogde een van de Zimbabwaanse meisjes dat muziek moet. Ook deze muziek bedoelde ze, dat kon niet missen, want Van Bergen maakte een oorverdovend ontroerend stuk.

Inmiddels had Thomas Mapfumo, de Leeuw van Zimbabwe, met zijn Blacks Unlimited de rockvariant van de mbira-muziek al wat aarzelend uit de doeken gedaan, zondagavond deed hij dat nog eens over in de Melkweg, nu met een ijzersterk concert. Beauler Dyoke, de oermoeder van de mbira, speelde met haar groep traditionele stukken op elektrische mbira’s. En Chawasarira zorgde zondagmiddag voor een gezellig muziekfeestje met zijn leerlingen, alsof er niets was gebeurd.

Maar het kan niet anders of Chawasarira en zijn studenten zijn een paar boeiende ervaringen rijker. Net als Van Bergen, Ford en misschien zelfs Altena. En zeker het publiek dat bij alle concerten de zalen tot de nok toe vulde.

Peter van Amstel


OnzeWereld

© Peter van Amstel - 1996