Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Nieuwe muziek uit Japan

12/12/1997

Aandachtig luisterende Europeanen

`Hoe oosterse en westerse invloeden zich in mijn muziek vermengen is voor mij van geen enkel belang’, schrijft Toshio Hosokawa, de belangrijkste levende moderne componist in Japan. Hij is bovendien de gangmaker van het ambitieuze Akiyoshidai muziekfestival en -concours, sinds 1989 klinkt daar jaarlijks de `nieuwste muziek van de wereld’. Joel Bons van het Nieuw Ensemble bezocht het festival vorig jaar, raakte er danig onder de indruk, en nodigde Hosokawa en vier jonge componisten uit een stuk te schrijven voor zijn ensemble.

De zoektocht naar een Japans-westerse muzikale balans werd al voor de Tweede Wereldoorlog ingezet door componist Yoritsune Marsudaïra (1907). Hij bestudeerde de Franse literatuur en toonde zich een groot bewonderaar van Debussy. Diens muziek combineerde hij met de Weense twaalftoonstechniek en Japanse volks- en hofmuziek.

Ook bij Toru Takemitsu (1930-1996) waren aanvankelijk Japanse en westerse elementen nog afzonderlijk aanwijsbaar. Maar later schiep hij een nieuwe klankwereld, vrijelijk gebruik makend van improvisatie en elekronica, toeval en grafische notaties. Klankkleur, structuur en stilte promoveerde hij tot de hoofdbestanddelen van zijn muziek, de herkomst van de afzonderlijke elementen, oosters of westers, deed er niet meer toe.

Ook Hosokawa (1955) is zo’n kosmopoliet. Hij genoot zijn opleiding in Duitsland en woont afwisselend in Mainz en zijn geboorteplaats Hiroshima. `Mijn muziek weerspiegelt mijn persoonlijkheid’, legt hij uit. `Ik ben beïnvloed door mijn eigen geschiedenis, door waar ik werd geboren en opgroeide, door de muziek waarnaar ik heb geluisterd en de muziek waarnaar ik op zoek ben. Ik kan zelf niet onderscheiden welk deel van mijn muziek is gebaseerd op een oosterse muzikale esthetiek en welke op een westerse.’

Dat neemt niet weg dat Hosokawa uitgesproken meningen heeft over de kwaliteiten van Japanse en Europese muziek. `Ik heb een behoorlijke hekel aan de negentiende-eeuwse westerse opera’, bekent hij, `ik kan daarin geen enkele eenheid ontdekken tussen muziek, libretto en beweging. In ons traditionele theater, noh of kabuki, is de relatie tussen muziek en beweging veel hechter. Zo’n relatie zou ik graag herontdekken in een opera’. Waarop hij aan de slag ging met King Lear, in april gaat zijn opera naar Shakespeare in première tijdens de Biennale in München.

Over zijn bijdrage voor het Nieuw Ensemble laat hij nog niets los, maar zijn jonge collega’s lichten alvast een tipje van de sluier op. Yoji Kashiwagi (1973) won in 1995 de hoofdprijs op het Akiyoshidai muziekconcours, hij studeert muziek in Tokyo. De compositie waaraan hij werkt heet Hedgehogs dilemma: `Als we worden overvallen door een storm in de bergen, zoeken we elkaars warmte op door elkaar te omhelzen. Maar hoe dichter we bij elkaar komen, hoe pijnlijker het wordt, want we steken elkaar met de doornen die ons hele lichaam bedekken.’

Leeftijdgenote Keiko Harada is artistiek leider van twee ensembles en geeft les aan de Tokyo Gakmen School of Music. Zij werkt aan Sonora Distancia II voor twaalf instrumenten. `Om mijn oude adagium Aklank kan op eigen kracht bestaan' te illustreren, zijn mijn stukken langzaam maar zeker uitgegroeid tot miniaturen. Het is alsof ik de muziek onder een microscoop heb gelegd. Af en toe heb ik het gevoel dat muziek excessief is en alleen nog maar een keten van acrobatische toeren’.

Collega Hiroyuki Itoh spreekt over complexe ritmes en ontregelende toonhoogtes, Misato Mochizuki over elkaar aantrekkende en afstotende krachten. Over Japanse invloeden in westerse muziek of andersom, daarover heeft niemand het meer. Individuele expressie lijkt het sleutelbegrip, het combineren van het beste uit twee werelden spreekt voor deze Japanners vanzelf.

Maar nog lang niet voor al hun landgenoten. Hosokawa: `Ik merk dat Europeanen veel diepgaander luisteren naar mijn muziek, met meer gevoel. Mijn muziek heeft meer vrienden in Europa, dus daar moet ik zijn.’

Peter van Amstel


OnzeWereld, 1997

© Peter van Amstel - 1997