Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Vieja Trova Santiaguera

16/04/1998

De diepe pijn van heengaan

‘In de trova gaat niemand met pensioen’, is een gevleugeld woord onder Cubaanse muzikanten op leeftijd, ‘de troubadour die ophoudt met zingen wordt triest en gaat snel dood.’ Het omgekeerde lijkt ook waar. De vijf heren van Santiaguera bleven vrolijk zingen, twee van de musici werden er al 85 mee, het jongste groepslid is nu 62 jaren oud. Merkwaardig genoeg zijn het uitgerekend deze energieke bejaarden die in Europa de jeugd weer op de been krijgen voor muziek uit Cuba.

Tijdens een eerdere succesvolle toer, waarbij Vieja Trova ook Nederland al aandeed, maakte Sonia Herman Dolz opnamen voor haar onvolprezen film Lagrimas negras. Daarin laat zij de krasse muzikanten aan het woord over hun passie voor vrouwen, alcohol en sigaren. ‘Wat kan het mij schelen dat je vroeger een ander aanbad en dat je in zijn armen kreunde van pijn en genot’, stelt een van de zangers zijn geliefde gerust. ‘Wanneer ik mijn wijn drink vraag ik me toch ook niet af of het glas ooit de dorst heeft gelest van een andere flinke drinker?’

De titel van de film ontleende Dolz aan een klassieker uit het trova-repertoire, Zwarte tranen van Miguel Matomoros. Ook daarin draait het om de liefde, maar nu is de man op vrijersvoeten aanzienlijk minder laconiek. ‘Ik lijd onder het grote verdriet van jouw losbandigheid,’ zingt hij nu, ‘ik voel de diepe pijn van jouw heengaan en ik huil.’

In de vorige eeuw trokken de troubadours door het land met hun aanstekelijke liederen over het prachtige Cuba en de mooie meisjes die daar wonen. Hun muziek was een mengeling van Italiaanse lyriek, Franse romantiek en Spaanse melancholie. Rond de eeuwwisseling raakte het bolero-ritme in zwang, waarin -naar Afrikaans voorbeeld- een twee- en drietelsmaat om de voorrang strijden. En langzamerhand deed de son zijn intrede in het repertoire van de trova-zangers.

Met de beide andere gevierde muziekfamilies in Cuba, de Afro-Cubaanse rumba, en de Europees-Cubaanse danza (naar de Schots/Franse gezelschapsdans country dance/contredance) heeft de son niets van doen. Boeren en buitenlui in de bergen en bossen ten oosten van Santiago leenden in de vorige eeuw van de Spaanse kolonisten gitaar en tienregelige versvorm (decima). Die combineerden zij met de vraag-antwoord stijl van zingen -waarin voorzanger en koor elkaar afwisselen- en de swingende ritmes van de Afrocubanen. De gitaar bouwden zij om tot de kleinere tres, het hoog pingelende virtuoze tres-spel is sindsdien het handelsmerk van de son.

Gitarist Pancho Cobas en tres-speler Reinaldo Hierrezuela richtten in 1940 het legendarische Cuarteto Patria op, hun repertoire bestond uit een mix van oude trova-liederen, boleros en sones. Die speelden zij ‘s avonds, want om in het levensonderhoud te voorzien werkten muzikanten overdag als bouwvakker, schilder of sigarenmaker. Tot Fidel Castro in 1959 aan de macht kwam. Voor de beste muzikanten kwam een vast maandsalaris in de plaats van het in danslokalen en nachtclubs bijeen gesprokkelde kleingeld. Sindsdien treden de muzikanten op in casas de la trova, café-achtige ontmoetingsplaatsen (al is er vanwege de huidige recessie niet altijd rum voorradig) die tegenwoordig in iedere stad en in ieder dorp te vinden zijn.

Vieja Trova Santiaguera, dat in 1993 werd opgericht, is er een graag geziene verschijning. De gitarist en de tresspeler verweven daar hun vriendelijk tinkelende loopjes en gebroken akkoorden tot een hangmatje waarin zanger Reinaldo Creagh zich comfortabel kan nestelen. De bassist verleent met zijn lui swingende ritmes Creags doorleefde stem de nodige extra ruggensteun, terwijl Hierrezuelo als kunstfluiter zo nu en dan voor een vrolijke noot zorgt. In meerstemmige refreinen onderstrepen de maracas-schuddende en clave-slaande begeleiders de mededelingen van hun voorzanger.

‘De nengón is een oude vorm', zingen zij vol overgave, `hij is heerlijk, met zijn pakkende melodie. Vieja Trova, een allerkostelijkst kwintet, brengt hem naar je toe'. Zelfs als je in Nederland woont, want in mei komen de heren hier weer langs.

Peter van Amstel

cd’s:
Vieja Trova Santiaguera/Gusto y sabor, Intuition Records INT 3182.2/3183.2


OnzeWereld, 1998

© Peter van Amstel - 1998