Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

De promotie van Nederlandse muziek in het buitenland

15/01/2008

Dijkdoorbraak

Een klinkende de naam ontbrak nog voor het programma dat Donemus (toen nog Muziekgroep Nederland) en Gaudeamus in de periode 1999-2004 uitvoerden met zogenoemde HGIS-C-gelden: Intensivering van de promotie van de Nederlandse hedendaagse muziek in het buitenland. In de periode 2005-2007 kreeg het programma, in feite een verzameling van talloze, veelal kleinschalige projecten, een vervolg onder de naam Dijkdoorbraak, nu gezamenlijk met de Dutch Jazz Connection.

HGIS-C staat voor Homogene Groep Internationale Samenwerking, de toegevoegde C voor Cultuurmiddelen. HGIS is een bundeling van op het buitenlands gerichte inspanningen van verschillende ministeries, waaronder die van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) en Buitenlandse Zaken (BuZa). BuZa levert de grootste bijdrage aan de HGIS-begroting en coördineert de besluitvorming. Het HGIS-C-geld waarover Gaudeamus en Donemus van 1999 tot 2004 beschikten, was bestemd voor de promotie van moderne Nederlandse muziek in het buitenland.

Om Nederlandse gecomponeerde muziek in het buitenland nadrukkelijker onder de aandacht te brengen dan ooit tevoren, ontwikkelden Gaudeamus en Donemus voor de periode 1999-2004 een strategie die zes zogenoemde instrumenten omvat: componistenreizen, Nederland vrijhaven, Nederlandse radioweek, marktverkenning, bijzondere marketing en productie-ondersteuning.

Bij het inzetten van deze instrumenten is vanzelfsprekend de steun van ambassadeurs, cultureel attaché's en medewerkers op Nederlandse ambassades en vertegenwoordigingen onmisbaar. De Dijkdoorbraakpartners onderhouden uitstekende relaties met vertegenwoordigers in Rusland, Canada en de Verenigde Staten. In Europa wordt vooral vruchtbaar samengewerkt met het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk, Italië, Tsjechië, Hongarije en Polen. In Azië zijn de afgelopen jaren de contacten met China en Japan geïntensiveerd.

componistenreizen, vrijhaven, radioweek
Twee van de Dijkdoorbraak promotie-instrumenten steunen op de inzet van componisten en musici zelf. Onder de noemer componistenreizen gaan Nederlandse componisten mee naar concerten of festivals in het buitenland, al dan niet in gezelschap van Nederlandse musici en ensembles die bij die gelegenheid hun muziek spelen. Sommigen van de gekozen componisten genoten al een internationale reputatie, Louis Andriessen en Theo Loevendie bijvoorbeeld. Bij anderen, onder wie Robin de Raaff en Michel van der Aa, leek alles erop te wijzen dat een internationale doorbraak niet lang op zich zou laten wachten, en juist voor aanstormende talenten is het van belang bij uitvoeringen aanwezig te zijn. Zij woonden in het buitenland repetities en uitvoeringen van hun werk bij, en gaven er workshops en lezingen voor vakgenoten, musici en studenten over hun eigen muziek, of over Nederlandse muziek in het algemeen.

Nederland vrijhaven betekent dat buitenlandse componisten en musici naar Nederland komen voor deelname aan workshops, en voor het bijwonen en, als het musici en ensembles betreft, spelen van concerten. Zo komen zij in aanraking met Nederlands muziek die zij, als het even wil, opnemen in hun repertoire en mee terug nemen naar hun land van herkomst.

Een derde instrument dat direct klinkend resultaat oplevert, is een Nederlandse radioweek: buitenlandse radiostations besteden een week lang veel aandacht aan Nederlandse muziek. Vaak zijn daaraan concerten gekoppeld, zoals in 2004 toen er radioweken plaatsvonden in Canada, België, Slovenië en Italië. In Canada waren er concerten met muziek van Peter-Jan Wagemans en Tristan Keuris, in België werd oude Nederlandse muziek gespeeld, in Slovenië klonken onder meer composities van Joost Kleppe, Daan Manneke en Ton de Leeuw, en geïmproviseerde muziek van het Ig Henneman Kwintet. In Italië speelde het Asko Ensemble Here [enclosed] van Michel van der Aa, pianist Robin de Raaff speelde Zilver van Louis Andriessen.

marktverkenning, marketing, ondersteuning
Aan al deze activiteiten gaat het peilen en aanwakkeren van interesse vooraf: marktverkenning, het op een hoger peil brengen en houden van belangstelling voor Nederlandse muziek in het buitenland, een taak voor stafmedewerkers van Gaudeamus en Donemus. Zij gingen aan de slag in diverse buitenlanden, aanvankelijk met name in de Verenigde Staten, Canada, Duitsland, Rusland, Japan en het Verenigd Koninkrijk. De vaste marktverkenners van de beide instituten gaan regelmatig op reis en bestoken buitenlandse beslissers van achter hun bureau met woord en geschrift, beeld en geluid. Zonodig schakelen zij ad hoc specialisten in voor assistentie en advies.

Soms is enige bijzondere marketing geen overbodige luxe: extra informatie verschaffen, bijvoorbeeld door het uitbrengen van boeken over Nederlandse muziek in de landstaal, zoals gebeurde vooraf aan de Days of Dutch Culture in Moskou. Dat leverde in Russische kranten, tijdschriften en radioprogramma's veel aandacht op voor Nederlandse componisten.

Eenmaal in gang gezet is voor een buitenlands evenement gewoonlijk enige productie-ondersteuning ten behoeve van de Nederlandse deelname nodig. Deze financiële ondersteuning uit het HGIS-budget is nooit meer dan een bescheiden bijdrage aan een project, voor bijvoorbeeld extra publiciteit, de aanvulling van honoraria, de kosten van extra repetitietijd of de reiskosten van Nederlandse solisten. Deze ondersteuning zal ook de komende jaren nodig zijn, want lang niet altijd is de uitnodigende partij in staat alle kosten te dragen. Geen Nederlandse financiële bijdrage zou dan betekenen: geen Nederlandse deelname.

bezoekersprogramma
Bovenop het HGIS-subsidie voor dit zestraps promotieplan was er in de periode 1999-2004 ook geld beschikbaar uit het budget van het HGIS-Bezoekersprogramma. Onder deze noemer kunnen kunstinstellingen buitenlandse beslissers uitnodigen voor het bijwonen van concerten, festivals en presentaties in Nederland, met vergoeding van de reis- en verblijfskosten. Op muziekgebied gaat het dan om muziekprogrammeurs, leiders van orkesten en ensembles, radiomakers en journalisten. Zo komen jaarlijks tientallen buitenlandse beslissers en smaakmakers naar Nederland voor het bezoeken van de Internationale Gaudeamus Muziekweek, het Holland Festival en de Nederlandse Muziekdagen. Ook bijzondere uitvoeringen of premières van concertmuziek en opera's lenen zich goed voor deze bezoeken.

In het bezoekersprogramma van Gaudeamus en Donemus waren jaarlijks ook activiteiten ondergebracht op de gebieden van oude muziek, popmuziek en jazz, gecoördineerd met respectievelijk de Organisatie Oude Muziek, het Nationaal Popinstituut en de Dutch Jazz Connection.

resultaten
Mede doordat er al vele jaren in internationale contacten was geïnvesteerd, kwamen de resultaten van de geïntensiveerde Gaudeamus- en Donemus-aanpak verheugend snel. Marktonderzoek en projectontwikkeling leidden tot gedetailleerde kennis van afzetmogelijkheden in de verschillende buitenlanden, en tot veel uitstekende relaties met beslissers. De hoeveelheid buitenlandse uitvoeringen, opdrachten en uitnodigingen nam flink toe, evenals het aantal tv- en radio-uitzendingen, boek- en tijdschriftpublicaties met aandacht voor Nederlandse muziek.

De aanwezigheid van componisten bij uitvoeringen van hun werk kwam de kwaliteit van de vertolkingen ten goede. Componisten en improvisatoren kwamen zo in direct contact met buitenlandse collega’s, musici en programmeurs, waardoor zij hun blikveld konden verruimen en hun posities bezien in internationaal perspectief. Persoonlijke contacten bleken niet zelden van doorslaggevend belang, daar kan geen schriftelijke promotiecampagne met bladmuziek, geluidsdrager en foto's, noch video of website tegenop.

In de periode 1999-2004 vonden dankzij de HGIS-subsidies 290 componistenreizen plaats, 126 projecten in het buitenland, zestien bijzondere marketingprojecten, en elf Nederland Vrijhaven-evenementen. Nieuwe Nederlandse muziek klonk nu regelmatig bij het Esprit Ensemble uit Canada en het Moscow Contemporary Music Ensemble. Nederlandse muziek, al dan niet gespeeld door Nederlandse musici en ensembles, vond vervolgens versneld haar weg naar gerenommeerde festivals zoals die in Huddersfield, Oslo en Moskou.

De intensieve buitenlandactiviteiten leverden Donemus en Gaudeamus bovendien sterkere posities op in bestaande netwerken, zoals de ISCM (International Society for Contemporary Music), de ECPNM (European Conference of Promotors of New Music), en de IAMIC (International Association of Music Information Centers).

Dutch Jazz Connection
Inmiddels zette de Dutch Jazz Connection zich sinds 1998 in voor de internationale promotie van de Nederlandse jazz, onder meer door het organiseren van Dutch Jazz Meetings in Amsterdam, en showcases in het buitenland. Als lid van het Europe Jazz Network staat de DJC in voortdurend contact met de toonaangevende buitenlandse jazzpodia en -festivals..

De deelname aan de Days of Dutch Culture in St Peterburg in 2003, waar dankzij de DJC Nederlandse jazzmusici en improvisatoren 23 concerten speelden, was de eerste samenwerking van betekenis met Gaudeamus. Bovendien was er nooit eerder zo'n grote delegatie Nederlandse jazzmusici ineens naar het buitenland gereisd. Nog een samenwerkingsproject met (onder meer) Gaudeamus bracht dat jaar vijf jazzbands en -ensembles naar Hongarije en Slowakije: de New Cool Collective Big Band, Zapp!, het Eric Vloeimans Kwartet, de Dick de Graaf & Tony Lakatos Groep en het Yuri Honing Trio.

Ook de DJC maakte voor extra activiteiten dankbaar gebruik van middelen uit het HGIS-Cultuurprogramma, bijvoorbeeld voor het uitnodigen van buitenlandse bezoekers onder wie festivaldirecteuren, programmeurs, radio- en televisiemakers en journalisten. Dankzij HGIS-bijdragen konden meer jazzgroepen naar het buitenland reizen, bijvoorbeeld in 2004 naar het Dutch Touch Festival in Parijs, naar de Yokohama Jazz Promenade in Japan en naar diverse festivals in Italië. Naar muziekstijl zeer uiteenlopende groepen en musici kwamen daarbij aan bod; het Paul van Kemenade Quintet, het Barend Middelhoff Quartet, de combinatie Guus Janssen en Oene van Geel, Fra Fra Sound en het Willem Breuker Kollektief.

De belangstelling voor Nederlands repertoire in het internationale muziekleven was eind 2004 aanzienlijk toegenomen dankzij de grotere mobiliteit van Nederlandse componisten en improvisatoren, het gegroeide internationale netwerk en de opgebouwde expertise. Genoeg reden om door te zetten, maar dan wel met hogere ambities, met nieuwe zwaartepunten en nu gedrieën: Gaudeamus, Donemus en Dutch Jazz Connection. De samenwerkingsprojecten van deze drie instellingen leidden tot een gezamenlijk actieplan voor de jaren 2005-2007: Dijkdoorbraak. Opnieuw gesubsidieerd uit het HGIS-Cultuurprogramma werden de activiteiten voorgezet en uitgebreid.

Dijkdoorbraak
Voortbouwend op de uitvoerige inventarisatie van de buitenlandse belangstelling en als aanvulling op de beproefde strategieën, kozen de drie partners nu voor een meer gerichte aanpak.

Van de honderden ensembles en orkesten, productiehuizen, podia en festivals in het buitenland, is slechts een deel toonaangevend voor het internationale muziekleven. De Dijkdoorbraak-partners richtten hun aandacht voor de komende jaren op slechts enkele tientallen van deze productiekernen, die de toepasselijke aanduiding Zeer Interessante Podia (ZIP) kregen. De bedoeling was ze ertoe te bewegen niet slechts zo nu en dan, maar structureel aandacht te besteden aan Nederlandse muziek. Het middel daartoe was coproductie.

Om coproducties voor te bereiden legden vertegenwoordigers van Dijkdoorbraak de nodige werkbezoeken af. Ook Nederlandse componisten, musici en organisatoren reisden naar het buitenland, en buitenlandse musici en programmeurs naar Nederland. Ontmoetingen vonden vaak plaats in het kader van inmiddels ingeburgerde activiteiten en evenementen, zoals de Gaudeamus Muziekweek en de Nederland Vrijhaven-bijeenkomsten.

De coproducties behelsden het gezamenlijk produceren van openbare concertuitvoeringen en radioprogramma’s, maar ook van cd’s en dvd’s, en het publiceren van tijdschriftartikelen en boeken. Gecomponeerd repertoire werd bij voorkeur uitgevoerd door lokale (buitenlandse) musici, eventueel in samenwerking met Nederlandse collega's. Nederlandse improvisatoren werkten nu en dan op het podium samen met musici uit verschillende landen.

In de tweede helft van 2005 vonden de eerste ZIP-coproducties plaats, waaronder uitvoerige tournees van het Moscow Contemporary Music Ensemble en Ensemble Ricochet uit Oekraïne, die beide Nederlandse muziek speelden. Daarnaast projecten bij het Boston Modern Orchestra en in het Lincoln Centre in New York. Van Michel van der Aa ging de kameropera One tijdens de Biennale de Venezia, en vervolgens in Estland en Litouwen. In 2006 volgden meer uitvoeringen van One, en onder meer tournees van het Quasar Saxophone Quartet uit Canada met werk van Roderik de Man en Klas Torstensson, een groots opgezet festival Days of Dutch Culture in Moskou, en het grootschalige Schleswig Holstein Festival waarin de Nederlandse muziek in al haar uitingsvormen centraal stond.

Ook de improviserende musici kwamen ruimschoots aan bod, er waren in Noord-Amerika tournees van het ICP, het Ab Baars Kwartet en het Queen Mab Trio met altvioliste Ig Henneman, en in Japan presentaties tijdens de Yokohama Jazz Promenade van onder meer de Louis van Dijk Band, Fay Claassen en het Rob van Bavel Trio. Tijdens Dutch Dare, de viering van vierhonderd jaar betrekkingen met Australië, verzorgde het ICP Orkest alleen al zeventien concerten en workshops.

prettige consequenties
Het aantal buitenlandse muziekactiviteiten waaraan de Dijkdoorbraak-partners bijdroegen is in de afgelopen periode dramatisch toegenomen: projecten van tien in 1999 naar veertig in 2006, componistenreizen van ruim twintig naar zestig en concerten waarin Nederlandse muziek te horen was van dertig naar ruim driehonderd. Niet in cijfers uit te drukken is de toename in omvang en fijnmazigheid van het netwerk dat componisten en musici, organisatoren en uitvoerders, bedenkers en beslissers met elkaar verbindt.

Nederlanders weten dankzij Dijkdoorbraak nu beter dan ooit welke verlangens en belangstellingen er in welke buitenlanden leven. Omgekeerd zijn meer buitenlanders beter dan ooit op de hoogte van wat Nederland ze op muziekgebied te bieden heeft. En, misschien het allerbelangrijkst, bij vragen weten de partijen elkaar nu beter te vinden dan ooit. Deze Dijkdoorbraak is er een met prettige consequenties, een zegen voor de toekomst.

© Peter van Amstel - 2008