Leentjebuur - India
radioprogramma
Al zijn de concerto's van de Indiase sitarvirtuoos Ravi Shankar geen hoogtepunten van twintigste-eeuws componeren, het zijn wel oprechte en belangwekkende pogingen de structuur, klank en schoonheid van Indiase en westerse muziek onder één noemer te brengen. De nu negentigjarige Shankar was en is van grote betekenis voor de ontdekking van Indiase muziek door westerse componisten, onder wie de Nederlander Jan Rokus van Roosendael (1960-2005).
Te horen op de Concertzender op maandag 20 september 22:00 uur, herhalingen 30 september 17:00 uur en 3 oktober 22:00 uur.
>>>
Oude en nieuwe gamelanmuziek tijdens IGFA 2010
Toen de Nederlandse amateurmuzikant Bernard IJzerdraat omstreeks 1940
een oud veldkanonnetje liet omsmelten tot Javaanse gongs en toetsen, kon
hij niet vermoeden hoeveel westerlingen na hem het gamelanbrons tot
gonzen zouden brengen. Noch, omgekeerd, dat er Javaanse en Balinese
componisten zouden opstaan om oude tradities nieuw leven in te blazen
met nieuwe, vaak westerse technieken. Een bonte stoet van Javaanse,
Balinese en westerse componisten en topmusici laat tijdens het
aanstaande Internationaal Gamelan Festival Amsterdam horen hoe het er in
de eenentwintigste eeuw voorstaat met de gamelanmuziek.
>>>
Klanksculpturen van Hans van Koolwijk
Het oplaten van misschien wel honderd felgekleurde gasballonnen
met naamkaartjes was vroeger het hoogtepunt van onze zomervakantie in
Wijk aan
Zee. We keken ze na tot ze als stipjes in de rookpluimen van de
Hoogovens verdwenen,
dromend van de grote prijs voor wie het verst zou komen. Het
ballonnenhoogtepunt
van de zomer van 2010 vond afgelopen zaterdagmiddag plaats, toen
klanksculpturenman
Hans van Koolwijk een kleine vijftig hagelwitte ballonnen opliet in de
hal van
het Muziekgebouw aan ‘t IJ.
>>>
Leentjebuur - Indonesië
radioprogramma
Vanaf 2 september klinkt in het Tropentheater twee weekeinden lang oud repertoire en nieuw werk uit Java en Bali, en, vanuit Indonesië gezien, van ver over zee. Bij de kennismaking met gamelanmuziek vielen westerse componisten vooral voor drie kenmerken: herhaalde patronen, een cyclische structuur en de zinderende klank van brons. Javanen en Balinezen doen op hun beurt hun voordeel met de metronoom, de muziek van Steve Reich en het dirigentschap.
Luister naar dit radioprogramma via uitzending gemist van de Concertzender.
>>>
Leentjebuur - Japan
radioprogramma
John Cage was een van de eerste westerse componisten die zich nadrukkelijk lieten inspireren door Chinese en Japanse manieren van denken en doen, van musiceren en componeren. Toru Takemitsu was zijn tegenvoeter, deze Japanner schreef aanvankelijk composities van westerse snit naar voorbeeld van Debussy en Messiaen, pas later bekeerde hij zich tot het gebruik van Japanse instrumenten - de luit biwa en de fluit shakuhachi met name.
Luister naar dit radioprogramma via uitzending gemist van de Concertzender.
>>>
Leentjebuur - Turkije
radioprogramma
Van alle oosterse muzieksoorten maakte de Turkse militaire kapel de meeste indruk in het achttiende-eeuwse Europa. Het Ottomaanse leger presenteerde zich met veel getinkel, getoeter en geraas, wist ook Wolfgang Amadeus Mozart. Voor piano schreef hij een Rondo alla Turca, en zijn sprookjesopera Die Entführung aus dem Serail opende hij met een kloek spektakelstuk, geïnspireerd op de muziek van het Turkse elitekorps uit die tijd, de janisaren.
Luister naar dit radioprogramma via uitzending gemist van de Concertzender.
>>>
Theo Loevendie's droomensemble
In Theo Loevendie’s ensemble Ziggurat (sinds 2010 opererend onder de naam Zerafin) klinken westerse en exotische instrumenten samen. Het repertoire omvat jazzy stukken, improvisaties en gecomponeerd werk voor verschillende bezettingen. Ensemble Ziggurat kwamt voort uit de samenwerking tussen componist Theo
Loevendie en Joël Bons, artistiek leider van het Nieuw Ensemble dat in
1980 mede door Loevendie in het leven was geroepen. In 2002 presenteerde
Bons tijdens de Berliner Feststpiele zijn Atlas Ensemble, samengesteld
uit leden van het Nieuw Ensemble en niet-westerse musici. Op het
programma prijkte ook een stuk van Loevendie.
>>>
Eritrese volksmuziek
Strijdbare zangeres en krar-speelster uit Eritrea. Tsehaytu Beraki werd geboren op 1 september 1939 in het dorp Quatit, provincie Akeleguzay in Eritrea. Het land, vanaf 1941 een Brits protectoraat, was toen nog een Italiaanse kolonie. Tsehaytu’s vader overleed toen zij nog een baby was, met haar moeder verhuisde zij naar Asmara, de tegenwoordige hoofdstad van het land. Moeder voorzag in haar levensonderhoud door het verkopen van injera (brood) en zelfgemaakte manden, en haarvlechten. Tsehyatu ging naar school bij de missionarissen, tot in de vierde klas.
>>>
gitarist, multi-instrumentalist, componist
Multi-instrumentalist en componist Patricio Wang (Chili, 1952) studeerde aan het conservatorium van Santiago de Chili tot hem dat na de coupe van 1973 onmogelijk werd gemaakt. Hij kwam naar Nederland, studeerde hier aan het Koninklijk Conservatorium klassiek gitaar en compositie. Hij werd muzikaal leider van de Chileense groep Quilapayún, en componist van solo- en ensemblemuziek, muziek voor film, dans en theater. Wang speelt als gitarist in vooraanstaande ensembles voor nieuwe muziek in binnen- en buitenland.
>>>
Gherman Popov
Our Man From Odessa is de artiestennaam van accordeonist-zanger Gherman Popov. Hij mixt soundscapes, veldopnamen en levende muziek met ingrediënten die variëren van oosterse toonladders tot volksmuziek uit China, van herders-trancemuziek tot tekenfilmmuziek uit de voormalige Sovjet Unie. De elektronica van het Duitse Kraftwerk was een van zijn inspiratiebronnen. Popov droeg muziek bij aan de film Borat van Sacha Baron Cohen.
>>>
zang, percussie, duimpiano
Zanger, percussionist en componist uit Dakar, Senegal, gevestigd in Amsterdam. Sylla leerde de muziek van de verschillende Senegalese bevolkingsgroepen zingen en spelen in Dakar. In Nederland maakte hij kennis met jazz en geïmproviseerde muziek, en met de muziek van andere nieuwe Nederlanders. Sindsdien speelt hij met wereldmuziek- en jazzmuzikanten in de meest uiteenlopende combinaties, muziek met een min of meer vast stramien, maar meestal voor een belangrijk deel bestaande uit improvisaties.
>>>
1912 – 1997
In Rotterdam geboren zanger van het Jiddische lied. Begon zijn
zangcarrière als chazan, voorzanger in de synagoge, werd beroemd in
zowel de westerse als de Arabische wereld, bewonderd door de grote
stemmen uit zijn tijd, van Frank Sinatra tot Oum Kalsoum.
>>>
1909 - 1997
Roemeense zigeunerviolist en orkestleider, beroemd in het Nederlandse
uitgaanscircuit van de jaren dertig tot zestig van de twintigste eeuw.
>>>
Symfonische variaties in ensembleland
radioprogramma
Nederlandse componisten in de 20e eeuw. Symfonische variaties in
ensembleland. Peter Schat was in 1969 een van de rebellerende
componisten die met hun Notenkraker-actie aandacht vroegen voor muziek
die zij horen wilden: niet Beethoven, Brahms en Mahler maar hedendaagse
componisten uit Italie, Frankrijk, Duitslanden als het even kon uit
Nederland.
Luister naar dit radioprogramma via uitzending gemist van de Concertzender.
>>>
Internationale tournee van Baliërs in 1952
'Kent u mijn vriend Colin McPhee?', vroeg prins Anak Agung Gedé Ngurah
Mandera uit Peliatan in 1950 aan de Britse muziek- en dansproducent John
Coast. 'Helaas niet Anak Agung, maar dankzij hem ken ik u en Sampih van
naam.' Componist Colin McPhee beschreef in zijn boek
A House in Bali
hoe hij in Parijs prins Gedé Ngurah Mandera leerde kennen als musicus
en ensembleleider. En hoe hij zelf, een paar jaar later op Bali, het
jonge, veelbelovende dansertje Sampih onder zijn hoede nam. Dankzij deze
componist en de producent, de prins en het dansertje kon in 1952 een
imposant gezelschap uit Peliatan vertrekken voor een succesvolle tournee
naar London en New York.
>>>
Nederlandse componisten in de vorige eeuw
radioprogramma
Jan van Vlijmen was directeur van het Koninklijk Conservatorium in de
jaren dat daar het radicaal componeren gestalte kreeg. Het "Gebroken Oor
"uit 1984 van Van Vlijmens leerling Cornelis de Bondt is er een
schoolvoorbeeld van. Inferno uit 1993 van Van Vlijmen zelf klinkt voor
de Haagse School verassend mooi. Met prachtige instrumentaties en in
klare lijnen schetst hij de verschrikkingen van WO II, respectvol
verkent hij het niemandsland tussen woede en weemoed.
Luister naar dit radioprogramma via uitzending gemist van de Concertzender.
>>>
Nederlandse Componisten in de 20e eeuw
radioprogramma
Tussen Matthijs Vermeulen en de 38 jaar jongere Ton de Leeuw gaapt een
muzikale generatiekloof. Toch waren beide componisten op de een of
andere manier met elkaar verbonden, bijvoorbeeld in hun voorkeur voor de
Franse taal in liederen over de liefde. Ton de Leeuw ontving daarbij
ook nog eens de Matthijs Vermeulen prijs.
Luister naar dit radioprogramma via uitzending gemist van de Concertzender.
>>>
Nederlandse componisten in de twintigse eeuw
radioprogramma
Als buitenlandse roem een graadmeter is, dan telden tenminste twee
Nederlandse componisten mee in de twintigste eeuw. Zij kregen vaste voet
aan de grond in de Verenigde Staten: de tachtigjarige Louis Andriessen, telg uit een eerbiedwaardig Utrechts componistengeslacht, en de twaalf jaar jongere Jacob ter Veldhuis die begon als popmuzikant in Groningen. Beiden zijn verdienstelijke pianisten, in hun werk komt de piano ruim aan bod.
Luister naar dit radioprogramma via uitzending gemist van de Concertzender.
>>>
Django Reinhardt 100 jaar
De
maître van de
manouche, de Hot Club de
France-zigeunerjazz, werd honderd jaar geleden, op 23 januari 1910,
geboren in Liberchies, België. Maar Frankrijk werd het thuisland van
gitarist Django Reinhardt, Parijs zijn hoofdstad. Daar maakte hij
furore voordat hij eind 1928 bij een brand in zijn woonwagen ernstig
gewond raakte aan rechterbeen en linkerhand. In Parijs meldde hij zich,
uitgerekend op zijn verjaardag, in 1929 in het Saint Louis Hospital
waar de doctoren wel zijn been, maar niet zijn linkerpink en
-ringvinger konden redden.
>>>
Nederlands en Japans riet
Wie zijn muziek met de verwijzing naar stilte aanprijst, heeft tenminste lef. Want ‘rusten klinken altijd goed!’, merkte componist Arnold Schönberg eens nuchter op. Maar niet voor een zenboeddhist: stilte kan veel meer zijn dan een toevallig gebrek aan geluid.
>>>
Onderstroom - Iran
De presidentsverkiezingen verliepen er niet eerlijk en ineens staat Iran weer in het brandpunt van de belangstelling. Er is ongerustheid over vrijheden en mensenrechten. En verwarring. Heeft het vroegere Perzië, ooit de grootste beschaving van de oude wereld, nu die kernbom of niet? En klinkt er nog muziek?
>>>
NPO schrapt eigenwijze zender
De Concertzender houdt per 1 november 2009 op te bestaan. De Nederlandse Publiek Omroep (NPO) stelt vast dat de Concertzender niet past in het beleid. Dat houdt zoveel in als: te veel uiteenlopende muziek die deels ook nog eens ontoegankelijk is voor het grote publiek, en dat alles op een en dezelfde zender.
>>>
redactioneel Mixed 9
Radio 6 gaat goeddeels op slot voor wereldmuziek. Zendermanager ad interim Florent Luyckx, eerder verantwoordelijk voor de stroomlijning van 3FM, was niet blij met 6. Te rommelig en avontuurlijk, met uiteenlopende muziekgenres binnen één programma. Te exotisch ook, hij ziet geen plek meer voor Aziatische wereldmuziek. Radio 6 wordt een jazzzender en krijgt ‘een zwarte ziel´, met Afrikaans en latin, r&b en soul.
>>>
Onderstroom - Madagaskar
Op Madagaskar is het opgraven, verfrissen en herbegraven van doden, omlijst met feestelijke muziek en dans, nog altijd heel gewoon. De helft van de ruim twintig miljoen eilandbewoners is aanhanger van traditionele godsdiensten, het koesteren van de relatie tussen levenden en doden staat daarin op een hoog plan. Roomskatholieke priesters laten zich graag uitnodigen voor deze feestelijkheden, de vermenging van christelijke met animistische en andere lokale godsdiensten is nu eenmaal een eeuwenoud en wereldwijd gebruik. De imams van de islamitische minderheid (zeven procent) tonen zich wat minder toeschietelijk.
>>>
Liefde voor Hem en voor elkaar
Pikant mag het heten, het vergelijken van een betaald, oppervlakkig en kortstondig sexavontuurtje met de onbaatzuchtige, eeuwige en onvoorwaardelijke liefde voor de Allerhoogste. De Indiase theatermaker Roysten Abel deinst er niet voor terug, in zijn prikkelende bijdrage aan het komende Holland Festival.
>>>
Trance Festival
Extase en mystiek, hypnose en geestverruiming zijn de toverwoorden waarmee Tropentheater, Rasa, Doelen en Zuiderpershuis hun vijfdaagse Trance Festival aanprijzen. Een mens in trance is even van de wereld, in bezit genomen door een vooroudergeest of god die de bezetene in tongen laat spreken, gras laat eten of wilde bewegingen laat maken.
>>>
Redactioneel Mixed 8
Net onder de noordelijke poolcirkel, in de kille naaldbossen van Kuhmo in Finland, en vlak boven de evenaar, aan de rand van het broeierige regenwoud in Sarawak op Borneo, stellen jongeren zich dezelfde prangende vraag: hoe zongen mijn opa en oma? Daarom trekken kleinkinderen het ijs op en het oerwoud in om, zolang het nog kan, oude runoliederen te leren zingen of de archaïsche twee- of driesnarige sape (eigenlijk niet voor meisjes) te leren bespelen.
>>>
Exotische roots van minimal music
Het World Minimal Music Festival gaat in april op zoek naar de invloed van de Amerikaanse componisten Riley, Reich en Glass op de muziek van nu. Een week lang is een xylofoonensemble uit Oeganda daarbij te gast voor concerten en workshops. Bij het World Trance Festival prijkt naast zen-, soefi-, gnawa- en voodoo-muziek in Rotterdam ook minimal music op het programma. Toch zitten de roots van de Amerikaanse tegenbeweging uit de jaren zestig niet zo stevig in de exotische grond als het lijkt.
>>>
Onderstroom - Rusland
Zestien zware slagen van de grote klok van de Christus Verlosserkathedraal uit 1883 zijn voor Russisch-orthodoxe gelovigen als witte rook: er is een nieuwe patriarch. Kirill luidt zijn naam, voorheen aartsbisschop van Smolensk en Kaliningrad. Rusland mag geen wereldmacht meer heten, maar dankzij het dichtdraaien van een gaskraan, het al dan niet installeren van een batterij Iskanderraketten of een militair ingrijpen in Georgië doen de Russen weer regelmatig van zich spreken. En nu is er een nieuwe geestelijk leider voor honderd miljoen gelovigen – een bevolkingsdeel om rekening mee te houden.
>>>
Redactioneel Mixed 7
Waarom zou je de wereld op een overzichtelijke manier onderverdelen in genres, soorten en stijlen? Het is onbegonnen werk, nodeloos en blikvernauwend bovendien. Wij van Mixed doen er dan ook zo min mogelijk aan.
>>>
Kenia viert feest om een Amerikaanse president
‘Dit zal niet alleen ons leven veranderen, maar heel Kenia’, juichte oma Sarah Hussein Obama toen haar kleinzoon Barack de Amerikaanse presidentsverkiezingen had gewonnen. De beelden van blije, dansende Kenianen die CNN vertoonde waren de feestelijkste van allemaal.
>>>
Basisinfrastructuur en vierjarensubsidies 2009-2012
Een structurele, meerjarige subsidie is voor sommige muziekorganisaties van levensbelang. Het betekent bijvoorbeeld geld voor de huur van een kantoor, een zakelijk leider, een administratief medewerker. Dat alles is niet nodig voor elk orkest of ensemble, voor iedere groep of band. Veruit de meeste muziek bedruipt zichzelf, als er voldoende publiek voor is. Maar een beschaafd land koestert ook kunst die kwetsbaar is. Zoals nieuwe, verrassende, experimentele muziek die niet zo gemakkelijk ingang vindt, waarvan niet iedereen meteen de kwaliteit, genialiteit of schoonheid herkent.
>>>
wat is een raga?
Een melodie, ook in India, is opgebouwd uit klanken van verschillende toonhoogten. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar welke reeksen, welke series tonen uit de oneindige hoeveelheid mogelijkheden zijn geschikt om er melodieën mee te bouwen? Zijn dat volgens iedereen altijd en overal dezelfde? En heeft het gebruik van verschillende toonreeksen gevolgen voor de zeggingkracht, de gevoelswaarde of de betekenis van een melodie? In ontwikkelde muziekculturen formuleerden wetenschappers en musici daar ingenieuze, zowel eeuwenoude als moderne theorieën over. Om te beginnen over de keuze en ordening van tonen in toonladders.
>>>
Wereldmuziek in het nieuwe subsidiestelsel
Alleen verstopt in een enkel festival is wereldmuziek terug te vinden in de basisinfrastructuur, het fundament onder het nieuwe Nederlandse kunstenbestel. Wel krijgen drie ensembles en twee productiebureau’s een vierjarige subsidie, een magere oogst. Tijd voor de wereldmuzieksector om een vuist te maken.
>>>
redactioneel Mixed 6
Zoetjesaan is het nieuwe muziekseizoen begonnen, maar in oktober en november vallen de eerste rake klappen. Naast de concerten en series die nu al op gang komen, staan er maar liefst vijf niet te missen festivals op stapel: het grootste India Festival in Nederland ooit, een wervelende Flamenco Biënnale, Turkse muziek in soorten en maten tijdens Turkey Now!, explosieve percussie uit de hele wereld in The Big Bang, en ingetogen Koreaanse muziek en dans. Amsterdam, Rotterdam en Utrecht worden rijkelijk bediend, en van The Big Bang genieten ook Enschede en Eindhoven mee. Antwerpen mag niet klagen, festival Made in Korea duurt daar tot ver in 2009.
>>>
Concertzender weg, Output ingelijfd
Onder aanvoering van zendermanager Margreet Teunissen krijgt Radio 6 per 1 januari 2009 een grondige onderhoudsbeurt. De Concertzender verdwijnt als radiostation, NPS Output mag niet meer zo heten. Zowel Concertzender als Output presenteren flinke porties wereldmuziek in allerlei varianten.
>>>
Onderstroom - Haïti
Muziek biedt troost, leidt in elk geval af van rampspoed en verdriet. Hoe wonderlijk het ook is, de rook is nog maar nauwelijks opgetrokken, het water staat nog hoog, of er wordt alweer gemusiceerd, gezongen en gedanst. Maar welke muziek gaat er eigenlijk schuil achter het nieuws uit verre, vreemde landen? Mixed legt uit.
>>>
Een halve eeuw Indiase muziek in Nederland
De Indiase economie is
booming. Daarom presenteren meer dan twintig podia, filmhuizen en musea een groots opgezet Amsterdam India Festival. Het biedt oude en nieuwe, deftige en hupse kunsten in tientallen varianten, van architectuur tot acrobatiek. En veel muziek. Er moet een uitwisseling tot stand komen tussen India en Nederland, maar niet iedereen hoeft nog te worden verleid. Indiase muziek klinkt hier al een halve eeuw, zelfs aan het conservatorium.
>>>
redactioneel Mixed 5
Muzieksoorten en muzikale ingrediënten mixen en mengen is een wonderbaarlijke activiteit: even uitdagend als riskant, met een gerede kans op onbetekenende mengelmoezen en bloedeloze kakofonieën, maar met de belofte van gouden vondsten en hemelbestormende resultaten. In Mixed komen die vondsten en successen in onvermoede en opwindende varianten aan bod, ditmaal onder meer in een zes pagina’s tellende
China Special.
>>>
Chinese muziek in 1001 varianten
Breekbaar antiek porselein, uitbundige feesten met vuurwerk en raken, en natuurlijk het afhaalrestaurant - daar kennen westerlingen de Chinezen van. Dat zij ook het steltlopen, jojo-en en vliegeren hebben bedacht is minder bekend. De rechtgeaarde sportliefhebber weet dan weer wel dat China tijdens de vorige Olympische zomerspelen, Athene 2004, maar liefst 63 medailles in de wacht sleepte, waarvan 32 van goud. Met judo, taekwondo en tennis eindigde de Volksrepubliek in de top-drie van de wereld; met gewichtheffen en schietsport, schoonspringen en tafeltennis op nummer een. Maar hoe klinkt hun muziek? Daar luistert, behalve de Chinezen zelf, bijna niemand naar.
>>>
promotie van NL muziek in het buitenland
“In Duitsland zijn we jaloers op de Nederlandse manier van muziek promoten”, zegt programmeur Peter Schulze van JazzFest Berlin. Ken Pickering van de Coastal Jazz and Blues Society in Vancouver herinnert zich de Oktober Meeting in het Bimhuis in 1991 als een sleutelmoment: “Dat was een ongelooflijke gelegenheid, niet alleen om Nederlandse muziek te horen, maar om een snapshot voorgeschoteld te krijgen van de hele Europese geïmproviseerde muziekscene.”
>>>
Music: World Series
Een beetje riskant is het altijd wel, zo’n concert na niet meer dan drie, vier repetities. Al bijna tien jaar lang brengt de Music: World Series musici uit de hele wereld samen. Eisen aan de deelnemers: goede zin, enthousiaste inzet en improvisatievermogen. Spelregels: luisteren en reageren, geven en nemen. Resultaat: frisse, verrassende, ongehoorde muziek, enkele diepte- en vele hoogtepunten, en vooral groot speelplezier.
>>>
inleiding Dijkdoorbraak
De Nederlandse identiteit is op muziekgebied ook al niet te vinden. Buitenlanders bespeuren wel Nederlandse nuchterheid, beheersing en humor, en vooral veel verschillende stijlen. Die grote variatie bestaat dankzij de gretigheid en kunde waarmee componisten en improvisatoren hier te lande omgaan met allerlei muzikale, theatrale en visuele mogelijkheden, waar ook vandaan. De aan Nederlanders toegeschreven combinatie van nuchterheid, beheersing en humor is misschien niet meer dan een rode draad die dient als waslijn waaraan in een stevige, veranderlijke bries de bonte was vrolijk alle kanten opwappert. Juist het gebrek aan eenvormigheid en conformisme, het a-typische of zelfs anti-typische is, paradoxaal genoeg, eerder typisch Nederlands: dit klinkt niet als Stockhausen, niet als Adams, niet als Sclavis, niet als Marsalis, maar goed klinkt het wel, dit kon wel eens Nederlandse muziek zijn.
>>>
De promotie van Nederlandse muziek in het buitenland
Een klinkende de naam ontbrak nog voor het programma dat Donemus (toen nog Muziekgroep Nederland) en Gaudeamus in de periode 1999-2004 uitvoerden met zogenoemde HGIS-C-gelden:
Intensivering van de promotie van de Nederlandse hedendaagse muziek in het buitenland. In de periode 2005-2007 kreeg het programma, in feite een verzameling van talloze, veelal kleinschalige projecten, een vervolg onder de naam Dijkdoorbraak, nu gezamenlijk met de Dutch Jazz Connection.
>>>
Moskou, St.-Petersburg en de rest van Rusland
Toen in de tweede helft van de jaren tachtig perestrojka (herstructurering) en glasnost (openheid) de ineenstorting van de Sovjet-Unie inluidden, kwam er langzaam maar zeker weer een vrije uitwisseling van informatie en ideeën met het Westen op gang. Met de val van de Berlijnse muur in 1989 was de laatste fysieke barrière tussen Oost en West geslecht, en gretig stortten musici, componisten en musicologen uit beide werelden zich op elkaars repertoire. In de ravage die vijftig jaar communistisch regime in de republieken teweeg had gebracht, stonden tenminste nog conservatoria en componistenbonden, ensembles en orkesten overeind. Met de geachte vertegenwoordigers van die instellingen haalde Gaudeamus met succes de contacten aan.
>>>
Hoofdpersonen in Dijkdoorbraak
Michel van der Aa (1970) studeerde compositie en muziekregistratie aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag bij Diderik Wagenaar, Gilius van Bergeijk en Louis Andriessen. Hij volgde de International Dance Course for professional Choreographers and Composers, en een opleiding aan de New York Film Academy. Van der Aa won onder meer de Gaudeamus Prijs met
Between, de aanmoedigingsprijs van het Amsterdams Fonds voor de Kunst voor
Attach, de Matthijs Vermeulenprijs voor de kameropera
One, en de Paul Hindemith-prijs van het Festival in Sleeswijk-Holstein. In 2004 tekende van der Aa een contract met muziekuitgeverij Boosey & Hawkes.
>>>
Internationaal Gamelan Festival Amsterdam
Een volwassen gamelanorkest telt meer dan twintig musici, zo’n weelderige bezetting is in Nederland zelden vertoond. Dansers en danseressen, poppenspelers en acteurs zijn gewoonlijk de hoofdfiguren in buitenlandse presentaties van Indonesische podiumkunsten, met de musici in een bescheiden, begeleidende rol. Maar tijdens het Internationaal Gamelan Festival Amsterdam staat de muziek centraal. De orkesten zijn groot en er komen componisten mee. De een bedacht muziek voor koebellenorkest, een ander nieuwe Balinese gamelanmuziek, of zangeressenzang bij Javaanse, Afrikaanse en westerse instrumenten. Zo komen naast traditionele stukken ook
kreasi baru en
musik kontemporer aan bod - nieuwe creaties en eigentijdse muziek die de tradities fris houden.
>>>
Russisch-orthodoxe kerkmuziek
De Russen danken hun christelijk-orthodoxe godsdienst aan de Grieken. Of eigenlijk aan de Oekraïners, aan groothertog Vladimir (956-1015) met name. Vladimir, tegenwoordig geëerd als St Vladimir de Grote, bekeerde zich in 988 tot het christendom dat hij kort daarop tot staatsgodsdienst promoveerde. De Oekraïners en vervolgens de Russen namen de ingetogen Griekse religieuze rituelen over van de Hagia Sofia in Byzantium (het latere Constantinopel en tegenwoordige Istanbul), inclusief de bijbehorende eenstemmige gezangen. Vladimir liet een grote groep kerkleiders, geestelijken en Griekse zangers uit Byzantium naar Kiev komen. Met het christendom verspreidde deze kerkmuziek zich noordwaarts over het huidige Rusland. De vroege Russische kerkmuziek is vrijwel zeker een getrouwe kopie van de Byzantijnse gezangen, zij het dat de teksten werden vertaald in een taal die nu kerk-Slavisch of oud-Slavisch heet.
>>>
Kerkmuziek uit Oekraïne
Zo een weelde aan religieuze koormuziek, het mag een wonder heten in een land dat de afgelopen vijf eeuwen werd geteisterd door oorlog en partij-ideologie. ‘De zinloosheid van catastrofes en vuur’, vat Mykola Hobdych, oprichter en dirigent van het Kiev Kamerkoor de verspilling van tijd, mensenlevens en verworvenheden kernachtig samen. Maar vastberaden componisten bleven door de eeuwen heen, zonodig tegen de verdrukking in, doen waarvoor zij geboren waren: hemelbestormende muziek bedenken met een onvervreemdbaar Oekraïense inslag. En na het uiteenvallen van de Sovjetunie kwam een ware revival van oude, en een stroom van nieuw gecomponeerde kerkmuziek op gang.
>>>
Vocale tradities uit Georgië
Dwars door de Kaukasus, het gebergte met toppen hoger dan die van de Alpen, loopt een strook met gematigder hoogtes en valleien, begrensd door de Zwarte Zee in het westen en de Kaspische Zee in het oosten. In de bergen aan de noordkant begint Rusland, in het zuiden liggen Turkije en Iran. Aan de Kaspische Zee ligt Azerbeidzjan, aan de Zwarte Zee Georgië. Georgië is het enige land in de islamitisch georiënteerde regio met een christelijke staatsgodsdienst, een Zeeuws meisje als presidentsvrouw en, minstens even verrassend, met meerstemmige zang als muzikaal visitekaartje.
>>>
Stadsgeluiden in de klas
Het Muziekpakhuis bestaat twintig jaar. Om dat groots te kunnen vieren schreef directeur Aline Harkink het projectplan Stadsgeluiden. Na overleg met het Vmbo van het Regionaal Opleidingen Centrum van Amsterdam (ROCvA) over het educatieve deel van het Stadsgeluiden-project, werd het plan ingediend bij het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) met de vraag om financiering. Het gezamenlijke educatieve project van Muziekpakhuis en ROCvA werd tenslotte door het AFK gefinancierd. Dit is een samenvatting van het bij het AFK ingediende projectplan met Harkinks ideeën en uitgangspunten voor het Stadsgeluiden-vmbo-project.
>>>
Stadsgeluiden - aandachtspunten
Was de beslissing van het Muziekpakhuis met vmbo-klassen aan het werk te gaan al bewonderenswaardig, de keuze voor leerlingen in de opleidingen basisberoeps, praktijkschool en vmbo-op-maat, de onderste regionen, aldaar was ronduit te prijzen. Vooral gezien het ambitieuze plan de leerlingen zelf muziek te laten bedenken en ze niet slechts bijvoorbeeld een tijdje lekker aan het trommelen te zetten. Om kunst moest het gaan. Dapper was het ook van het Vmbo van het ROC van Amsterdam zo’n ambitieus en riskant project op maar liefst vijf scholen tegelijk binnen te halen.
>>>
Klankbeeld van Amsterdam
Een losgeraakte stoeptegel plonst onopgemerkt de Trekvaart in. Tram 25, laatste rit, opent zuchtend zijn deuren, niemand luistert. Voetgangersstoplichten tikken traag bij rood, hoe langzaam ook al weer? De stad gonst van de verrassendste geluiden - voor wie het horen wil. Bewoners dragen er zelf aan bij: steigerbouwers in Slotervaart en marktkooplui in de Pijp, de stamgast met zijn accordeon, de Somaliër met zijn lier, een leerling met haar schuiftrompet. Zelden staan zij er bij stil dat het stadsgeluid van Amsterdam het hunne is.
>>>
Stadsgeluiden
Het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) is in 1972 opgericht. Het kreeg de taak om namens de gemeente Amsterdam kunstprijzen toe te kennen en opdrachten te geven op het gebied van de scheppende kunsten. In 1995 breidde het gemeentebestuur de verantwoordelijkheden van het AFK uit. Sindsdien zijn ook de subsidiëring van incidentele kunstprojecten, en het verstrekken van opdrachten voor beeldende kunst in de openbare ruimte in handen van het AFK.
>>>
Stadsgeluiden
Een groep muzikanten richtte in 1982 het Muziekpakhuis op, een particuliere, ongesubsidieerde muziekschool in Amsterdam met een eigenzinnige visie op muziekonderwijs. De persoonlijke ontwikkeling en vrije muzikale expressie van de leerling staan centraal. Dit vereist een individuele aanpak, afgestemd op de specifieke wensen en mogelijkheden van elk van de ongeveer veertienhonderd leerlingen. ‘Het uitgangspunt is dat het spelen van muziek leuk moet zijn, en plezier kun je niet in een keurslijf van strakke lesmethoden dwingen’, luidt het credo.
>>>
Stadsgeluiden
Het Regionaal Opleidingscentrum van Amsterdam (ROCvA), opgericht in 1997, verzorgt middelbare beroepsopleidingen in dertien hoofdcategorieën (zoals Economie & handel, Maatschappij & dienstverlening, en Orde & veiligheid), en volwassenenonderwijs onder meer op mavo-, havo- en vwo-niveau. Onder het motto ‘leren door doen’ biedt het ROCvA tevens voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo).
>>>
Deelnemende scholen aan het Stadsgeluiden-project
De Berkhoff, Klimopweg, Timorplein, Treublaan, Wilhelmina Druckerstraat
>>>
Stadsgeluiden - Raps van vmbo-leerlingen
ROC
eris een school in amster damoost
weet je hoe het heet roc Roc
Turkije marroko india Suraname antilia nigeria
neder land eygepte
roc Roc roc op zeeburg
ROC ROC ...
anoniem
>>>
Belegen en kakelvers, van overal en nergens
Als iets je na twee minuten verveelt, probeer het dan vier minuten. Als het nog steeds verveelt, dan acht. Dan zestien. Dan 32 minuten. Uiteindelijk ontdek je dat het helemaal niet vervelend is.
John Cage
House en rap, klassiek en jazz, rock en pop, salsa en raï, in platenwinkels staan muzieksoorten overzichtelijk gerangschikt naar soort. Voor een uitvoering van klassieke muziek ga je naar een deftig concertgebouw, voor rock naar een rokerige popzaal en voor dance naar een lichtflitsen-pillenparty. En het lijkt wel of er voor iedere muzieksoort een andere groep van liefhebbers is, elk met zijn eigen outfit. Stropdassen en hoge haren voor naar de opera, gympjes en bretels voor naar een jazzclub en zwarte jurken en overhemden voor bij een flamenco-voorstelling.
Maar de werkelijkheid is veel simpeler, er zijn eigenlijk maar twee soorten muziek: goede en slechte. Niet te verwarren met mooi en lelijk, want zelfs knap gemaakte, kundig geconstrueerde muziek kan je op het eerste gehoor behoorlijk tegenstaan. De enige remedie daartegen is nog eens luisteren, en nog eens, en desnoods opnieuw. Enige tekst en uitleg erbij kan bovendien helpen, die vind je hier dan ook bij ieder muziekfragment.
Het grijze blok rechts onder in het scherm geeft toegang tot de hoofdonderdelen, de bediening van de luisterwijzer spreekt voor zichzelf. Klik hier om te beginnen met lekker luisteren.
Vanwege de muziekrechten ontbreekt hier klinkende muziek. Email naar
Peter en vraag om een demo-cd.
>>>
Een eeuw Balinese muziek
Van collectief geheugen naar individuele inbreng, van vaste vorm naar vrije schakering, van sonore elegantie naar exuberante uitbarsting; de afgelopen honderd jaar vond op het Indonesische eiland Bali een ware muzikale omwenteling plaats. Koloniale bestuursambtenaren gaven er de aanzet toe, westerse kunstenaars deden vervolgens hun invloed gelden. Betaalbaar vliegverkeer en massatoerisme speelden tenslotte een rol, maar ondanks dat alles klinkt Balinese muziek vooral heel erg Balinees.
>>>
Kabuki, theatervisitekaartje van Japan
Met heel even roerloos mooi staan, in zijn oogverblindende kostuum, de ogen fonkelend in een masker van felgekleurde make-up, brengt een kabuki-acteur zijn spel tot een climax en zijn publiek in extase. In kabuki gaat het meer om de lust voor het oog dan om het literaire gewicht van het verhaal, kabuki is veredeld spektakel. Alle aandacht gaat uit naar de sublieme acteerprestaties van de hoofdpersoon, niet zelden een betoverend schone vrouw gespeeld door een man. Al is het verbod op vrouwelijke kabuki-acteurs sinds lang niet meer van kracht.
>>>
Rudi Fuchs in het Concertgebouw
‘Over het algemeen ben ik niet zo voor die vermenging’, bekent Rudi Fuchs. ‘Voor de muziek ga je daarheen, voor de kunst kom je hier.’ Maar voor een concert tijdens
American Adventures in de kleine zaal van het Concertgebouw maakt de directeur van het Stedelijk Museum een uitzondering. Op 3 juli speelt daar het Asko Ensemble werk van Feldman en Cage, Fuchs vertoont er passende beelden bij. Bovendien is deze zomer in zijn museum extra veel werk te zien van Amerikaanse kunstenaars.
>>>
Gouden melodieën uit het Amerikaanse muziektheater
Broadway-musicals zijn opgetrokken uit
glamour,
gayety en
romance, maar de componisten en tekstschrijvers vatten hun werk niet licht op. ‘Songs zijn de graadmeter van een natie’, vond tekstschrijver Yip Harburg, ‘
the thing that tells you what’s wrong, whether we’re beautiful, whether we’re ugly, whether we’re violent, whether we’re lost.’
>>>
Sounds of Chicago - Johnny Griffin en Von Freeman
‘De programmering van het Bimhuis is eigenlijk continu een Amerikaans avontuur’, zegt programmasamensteller Huub van Riel. Maar in het kader van
American Adventures wilde hij iets bijzonders bieden. Dus benaderde hij Von Freeman in Chicago en Johnny Griffin in Parijs met de vraag of ze samen wilden komen spelen. Daar hadden ze wel oren naar. ‘Zij horen bij de beste saxofonisten ter wereld’, stelt Van Riel tevreden vast. ‘Die twee op één podium, dat is uniek.’
>>>
Eigenzinnig rocker en componist
‘Jullie zijn allemaal prachtige, technisch perfecte musici. Maar nu wordt het tijd om eens een paar keer de wenkbrauwen te fronsen.’ Frank Zappa,
enfant terrible van de Amerikaanse muziek, sprak ditmaal niet zijn band The Mothers of Invention toe, maar de musici van het Frankfurter Ensemble Modern. Zappa werkte met de musici aan een opname van zijn
The rage and the fury: The music of Edgard Varèse. Zappa kon meer dan erotisch getinte teksten voorzien van scheurende gitaarbegeleidingen.
>>>
Van Barber tot Glass
‘Ik vind dat een componist zijn eigen vormen moet smeden vanuit de vele invloeden die op hem afkomen, en nooit zijn oren moet sluiten voor welk gedeelte van de klankenwereld dan ook’, schreef componist Henry Cowell (1897-1965). Die uitspraak illustreert niet alleen zijn eigen aanpak, maar ook die van talloze landgenoten. Zij zetten hun oren open en bedachten muziek die varieert van vriendelijk melodieus tot venijnig complex, gebouwd op tradities of eigenzinnig experimenteel.
>>>
Duke Ellington
‘
Bach and myself write with the individual performer in mind’, merkte Edward Kennedy ‘Duke’ Ellington eens op. Bach zou een stuk gelukkiger zijn geweest als hij, net als Ellington, altijd over een ensemble met topmusici had beschikt. Maar wat betreft zijn eigen aanpak sloeg de Duke de spijker op zijn kop. Meer dan wie ook van zijn tijdgenoten wist de geniale bandleider, componist en arrangeur het potentieel in zijn orkest uit te buiten. Bovendien verhief hij het arrangeren van bestaand materiaal tot een nieuwe, typisch Amerikaanse kunstvorm. Waar hij zelf niet al te gewichtig over deed:
‘When it sounds good, it is
good.’
>>>
Frank Lloyd Wright meets Berlage
Organische architectuur is uitgevonden in Amerika, architect en interieurontwerper Frank Lloyd Wright (1867-1959) is er de
godfather van. Van 19 juni t/m 12 september is in de Beurs van Berlage in Amsterdam een overzicht te zien van zijn oeuvre, inclusief houten meubelen, glas-in-lood-ramen en pastelkleurige tekeningen. Van Nederlandse architecten die zich door Wright lieten inspireren, onder wie Berlage zelf, staat een groot aantal meubelen tentoongesteld.
>>>
Michael Baird laat muziekvorser Hugh Tracey herleven
Redden wat er nog te redden valt, onder dat motto zeulde muziekvorser Hugh Tracey (1903-1977) vanaf 1929 met honderden kilo’s opname-apparatuur door koloniaal Afrika. De muziek die hij tijdens zijn eerste reizen tegenkwam ploegde hij met opwindbare machines in platen van aluminium of acetaat. Pas omstreeks 1950 kwamen de eerste bandopnameapparaten beschikbaar. Die maakten wel een kolossaal 240 Volt agregaat noodzakelijk.
>>>
Exotische klanken bij Nederlandse ensembles
De belangstelling van gerenommeerde ensembles voor exotische muzieksoorten begint epidemische vormen aan te nemen. Het Kronos Kwartet mengt oude muziek met jiddische klezmer. Het Nieuw Ensemble heeft nog maar net een internationaal tokkelfestival achter de rug. En nu heeft Slagwerkgroep Den Haag alweer een programma onder de confronterende titel Oost-West op stapel staan.
>>>
Vieja Trova Santiaguera
‘In de trova gaat niemand met pensioen’, is een gevleugeld woord onder Cubaanse muzikanten op leeftijd, ‘de troubadour die ophoudt met zingen wordt triest en gaat snel dood.’ Het omgekeerde lijkt ook waar. De vijf heren van Santiaguera bleven vrolijk zingen, twee van de musici werden er al 85 mee, het jongste groepslid is nu 62 jaren oud. Merkwaardig genoeg zijn het uitgerekend deze energieke bejaarden die in Europa de jeugd weer op de been krijgen voor muziek uit Cuba.
>>>
Zülfü Livaneli en Liesbeth List
‘Natuurlijk ga ik naar het concert van Zülfü Livaneli’, zegt de Turkse muziek- en dansleraar Erhan Zaza zonder zijn tokkelen op de saz te onderbreken. Hij is aangeschoven op een van de comfortabele bankjes in het Aslan Muziek Centrum aan de Amsterdamse Admiraal de Ruijterweg. `Livaneli is een beroemd zanger en ik luister naar alle goede muziek’, vervolgt hij, waarop hij een van Livaneli’s melodieën inzet. Levent Aslan, de eigenaar van de gecombineerde muziekwinkel, -school en concertruimte, zingt er prompt de bijbehorende tekst bij.
>>>
Nieuwe muziek uit Japan
`Hoe oosterse en westerse invloeden zich in mijn muziek vermengen is voor mij van geen enkel belang’, schrijft Toshio Hosokawa, de belangrijkste levende moderne componist in Japan. Hij is bovendien de gangmaker van het ambitieuze Akiyoshidai muziekfestival en -concours, sinds 1989 klinkt daar jaarlijks de `nieuwste muziek van de wereld’. Joel Bons van het Nieuw Ensemble bezocht het festival vorig jaar, raakte er danig onder de indruk, en nodigde Hosokawa en vier jonge componisten uit een stuk te schrijven voor zijn ensemble.
>>>
De kale schoonheid van het nô-theater
Nô, het klassieke Japanse muziektheater, is een kunst van weglaten. Een geschilderde dennenboom vormt het zuinige decor, attributen ontbreken vrijwel geheel. Maximaal drie trommels, een fluit en een achtkoppig koor vormen het begeleidingsensemble. De minimale gebaren van de hoofdrolspeler, zijn gestileerde dansbewegingen en afgepaste zang vragen van het publiek een rijk inbeeldingsvermogen. Een lichte neiging van zijn masker is een glimlach, als hij zijn hand optilt weent hij en met vijf glijdende passen steekt hij een bergpad over. Of een oceaan. Waar sublieme schoonheid het doel is, is realisme al snel banaal.
>>>
Muziek uit de Nederlandse koloniën
Óf de Javaanse muzikanten kenden koning Willem III en koningin Emma niet van gezicht, òf Europees repertoire was één pot nat voor ze, want bij het verschijnen van het Nederlands koninklijk paar zetten zij abusievelijk het Engelse volkslied in.
God save the queen prijkte naast
Wien Neêrlandsch Bloed door den Aâdren vloeit en het
Wilhelmus op het repertoire van het Indonesische gamelanorkest dat speelde in een paviljoentje op de de Internationale, Koloniale en Uitvoerhandel-Tentoonstelling in 1883 te Amsterdam.
>>>
Habib Koité, zanger-gitarist uit Mali
Zestig kilometer oostelijk van de havenstad Dakar staan de grootste spoorwegdepots van de dertienhonderd kilometer lange rails die Senegal met het achterland verbinden. Toen Habib Koité in 1958 werd geboren werkte zijn vader er als spoorwegbeambte. In zijn vrije tijd wilde pa wel eens een gitaar ter hand nemen, maar het was Habib's moeder die de muzikale traditie van de griot-familie in stand hield. In Kayes, halverwege de spoorlijn net over de grens met Mali, was zij een graag geziene gaste bij feesten ceremonieën. Toch begon popzanger Habib Koité zijn muzikale carrière in eerste instantie als gitarist.
>>>
Muziek in Vietnam
Zanger-gitarist Kim Sinh is blind. Misschien is hij daarom zo'n vakman, zo'n indrukwekkende muzikant. Blind werd hij in zijn derde levensmaand, nooit bezocht hij een school geweest. Toen hij acht was had hij wel zijn eigen
dan nguyet, een tweesnarige luit. Daarna is hij nooit meer opgehouden muziek te maken. Het muzikantendom zat hem in het bloed, een prettige bijkomstigheid voor een blinde.
>>>
Gouden Notekraker voor Raïland
`Natuurlijk zijn we hartstikke blij’, roept zanger Saïd Mreqqi van de band Raïland opgewekt. De Nederlandse Toonkunstenaarsbond kende deze Marokkaanse raïband van Nederlandse bodem de Gouden Notekraker toe, een muziekprijs voor `collega’s die zich bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt voor de amusementskunst in Nederland’, zo luidt het persbericht. Nou, dat geldt zeker voor zijn band, vindt Mreqqi: `We brengen een breed repertoire, we vormen een hecht team, wij spelen gewoon perfect’. Zo integreren ze raï en Nederlande muziek en daarom krijgen zij op 2 april de prijs uitgereikt.
>>>
Muziek in Turkije
In Turkije verdringen kunstmuziek, volksmuziek, populaire en geëngageerde muziek zich op een markt, beheerst door overheid en cassette-industrie. Van de ideeën van Atatürk over een Nationale Volksmuziek is weinig terecht gekomen; 'gedegeneerde klanken' zoals van de taximuziek arabesk hebben het langs minder officiële wegen wel tot nationale muziek van Turkije gebracht. Progressieve muzikanten kiezen steeds vaker van beide het beste: traditionele saz-muziek overgoten met arabesk-saus. Peter van Amstel en Ceylan Utlu reisden naar Istanbul en troffen er een allegaartje van muziekstijlen aan.
>>>
Vijfentwintig jaar Rasa
Een groep met witte verf bespikkelde, halfnaakte Ekonda's uit Zaïre begeeft zich blootsvoets naar het hotel in Utrecht. De toevallige passanten staan paf en Rasa-directeur Tineke de Jonge lacht in haar vuistje. Het kostte haar en haar medewerkers een jaar of tien om Rasa om te vormen van politiek scholierencentrum tot intercultureel podium. De dansende Afrikanen die, na de rituele bobongo-ceremonie binnen, op de Oude Gracht een voorstelling improviseren voor verbaasde voorbijgangers bewijzen het: het is gelukt. Reden voor een bijzonder feestelijke maand oktober, als Rasa precies vijfentwintig jaar bestaat.
>>>
een vaderlandse muziekgeschiedenis
Afro-surinaamse winti-rituelen en Balinese gamelan, klassieke muziek uit India en Turkse rock... Wekelijks vinden in Nederland tientallen goed bezochte concerten met wereldmuziek plaats. Jaarlijks terugkerende festivals, met musici uit de gehele wereld naast groepen en solisten uit Nederland, trekken duizenden bezoekers. In de grote steden zijn gespecialiseerde winkels die CD's met muziek uit de hele wereld verkopen. Iedere zichzelf respecterende platenbaas heeft minstens een selectie wereldmuziek in de schappen staan. Aan muziekscholen en conservatoria wordt muziek uit alle windstreken gedoceerd.
>>>
