Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Stadsgeluiden in de klas

31/03/2003

Confronteren en conformeren

Het Muziekpakhuis bestaat twintig jaar. Om dat groots te kunnen vieren schreef directeur Aline Harkink het projectplan Stadsgeluiden. Na overleg met het Vmbo van het Regionaal Opleidingen Centrum van Amsterdam (ROCvA) over het educatieve deel van het Stadsgeluiden-project, werd het plan ingediend bij het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) met de vraag om financiering. Het gezamenlijke educatieve project van Muziekpakhuis en ROCvA werd tenslotte door het AFK gefinancierd. Dit is een samenvatting van het bij het AFK ingediende projectplan met Harkinks ideeën en uitgangspunten voor het Stadsgeluiden-vmbo-project.

Uitgangspunten
Het Muziekpakhuis heeft in de afgelopen twintig jaar een vaste plaats gekregen in het culturele leven van Amsterdam. Het jubileum is voor ons een aanleiding te laten zien wie het Muziekpakhuis maken tot wat het is: de huidige en ex-muziekdocenten.

Amsterdam wordt opgedeeld in centrum, Noord, Oost, Zuid en West. In elk van de vijf gebieden gaat een componist die tevens Muziekpakhuis-docent is op zoek naar een treffende sfeertekening van de betreffende omgeving. Hij of zij doet dat in samenwerking met een of meer kunstenaars (metgezellen) en een sonoloog. De basisingrediënten voor de compositie zijn geluidsopnamen (deels door vmbo-leerlingen gemaakt; zie hierna) of levende klankenmakers.

Om de relatie met de stad nog verder te onderstrepen betrekt het Muziekpakhuis vijf scholen voor vmbo bij het project. Hierdoor leggen musici contacten met jongeren die anders zelden of nooit met kunst in aanraking komen. In samenwerking met het vmbo van het ROC van Amsterdam is een Stadsgeluidenvariant voor scholen ontwikkeld: honderd vmbo-leerlingen van vijf ROC-scholen geven hun visie op een stadsdeel weer in muziek en geluid.

Doelstellingen
In dit educatieve project gaat het erom leerlingen zelfstandig een kunstwerk, in casu een klankbeeld te laten maken dat over hun eigen buurt gaat. Het motto ‘de kunst ligt op straat’ laat zich hier vertalen als: ‘hoe klinkt mijn omgeving en hoe geeft ik dat op een kunstzinnige manier weer?’ De onderliggende doelstellingen zijn de volgende.

Verkleinen van de afstand tussen leerlingen en kunst
Kunst wordt letterlijk dichter bij huis gebracht door de manier waarop leerlingen hun omgeving beleven als uitgangspunt te nemen voor het te maken kunstwerk. Kunstenaars en leerlingen hebben in feite dezelfde opdracht, de uitwisseling van ideeën en ervaringen zal daardoor concreet en laagdrempelig zijn.

Leren luisteren en kijken als een kunstenaar
De leerlingen moeten hun omgeving grondig verkennen en onderzoeken op een andere manier dan ze gewend zijn. Ze ervaren hoe hun eigen beeld kan worden vertaald in een artistiek beeld.

Zelf maken van een kunstwerk
Bij het maken van een kunstwerk uit het verzamelde klankmateriaal moeten veelvuldig artistieke keuzes worden gemaakt. Hoe worden verschillende ideeën, meningen en culturen in één kunstwerk samengebracht? Ieder heeft zijn eigen inbreng, maar er moet worden gezocht naar een gezamenlijke vorm.

Aanleggen van een kunstdossier
Onder leiding van docenten en kunstenaars stellen de leerlingen een kunstdossier samen. Hierin wordt een reflectie gegeven op de lessen, de praktische activiteiten en de samenwerking met de kunstenaars.

Werkwijze
De deelnemende scholen liggen elk in een van de vijf stadsgebieden. Op iedere school worden twee groepen van tien leerlingen gevormd. De ene groep maakt opnames in de omgeving, en bewerkt en arrangeert die op een computer tot een compositie. De andere groep speelt zelf muziek op basis van een verkenning in de buurt. Deze muzikale activiteit levert eveneens een compositie op, de leerlingen spelen die zelf op bestaande of zelfgemaakte instrumenten en gebruiksvoorwerpen.

Beide groepen volgen tien workshops van negentig minuten. Na vijf workshops ontmoeten de groepen elkaar nu en dan om plannen en ideeën op elkaar af te stemmen. Uiteindelijk moeten de computercompositie en de op instrumenten gespeelde muziek samensmelten tot een coherent geheel. Na toevoeging van de nodige theatrale elementen volgen repetities voor een voorstelling die het project afsluit.

Dit alles vindt plaats onder leiding van dezelfde componisten die meewerken aan het Stadsgeluiden-lustrumproject, en een collega-muziekdocent van het Muziekpakhuis. Zij hebben ervaring met het geven van lessen en workshops aan zowel kinderen als aan volwassenen, en zijn dus gewend hun creatieve ideeën op anderen over te brengen. Aan iedere groep van tien kinderen voegt de school een docent als begeleider toe. De door het Muziekpakhuis aangestelde projectcoördinator is tevens de regisseur van zowel de eindpresentaties op de scholen, als van het Muziekpakhuis lustrumfeest.

Creatief proces
Leerlingen en kunstenaars wisselen over en weer ideeën uit. Wat horen de leerlingen aan stadsgeluiden en wat hoort de kunstenaar? Welke muziekstijlen kiezen de leerlingen en welke de kunstenaar? Hoe maak je een compositie waarin muziek en stadsgeluiden samenkomen? Welke muziekinstrumenten kun je gebruiken om de sfeer van een buurt weer te geven? Door samen te overleggen, te experimenteren en na te denken gaan de leerlingen de stad op een andere manier ervaren dan zij gewend zijn.

De jongeren leren vanuit een motief en kleine celletjes een thema op te bouwen. Pas als de klankvoorstelling duidelijk is komt de volgende fase, ze worden dan op pad gestuurd om aan de hand van een thema gericht opnamen te maken. De leerlingen worden geprikkeld hun eigen, vaak oppervlakkige manier van naar luisteren te doorbreken.

Niet alleen de leerlingen gaan met het opgenomen materiaal aan de slag, het dient tevens als uitgangsmateriaal voor de componisten. Zo helpen de jongeren mee het werk van de componist gestalte te geven. Zij leren een creatief proces kennen terwijl de componisten worden uitgedaagd hun blik te verruimen. Daardoor ontstaat de verdieping en uitwisseling waarnaar wij op zoek zijn. De betekenis van dit project overstijgt daarmee die van een gebruikelijk workshoptraject.

Lustrumfeest
Behalve in het werk van de componisten zullen de activiteiten van de vmbo-jongeren in het Stadsgeluiden lustrumfeest onder meer terug te vinden zijn in de vorm van compilaties van geluidsfragmenten en composities (te beluisteren via koptelefoon), en beeldregistraties van hun werkzaamheden en presentaties (op monitoren).

Het klapstuk van het feest is de uitvoering van de vijf composities. Veertig tot tachtig aan het Muziekpakhuis gelieerde musici die de meest uiteenlopende genres en stijlen vertegenwoordigen, en amateurmuzikanten voeren de muziek uit. Buitenlandse musici, een cabaretier, een schrijver, een tapper, en zelfs burgemeester Job Cohen krijgen een prachtige rol toebedeeld. En er is ruimte voor schippers, toevallige passanten of van de straat geplukt fanfare-orkesten.

Het Stadsgeluiden lustrumfeest is een cadeau voor alle bewoners van Amsterdam. En in het bijzonder voor de leerlingen van het Muziekpakhuis en voor de vmbo-scholieren met wie we samenwerken. De bezoeker van de uitvoering zal zich na afloop vaker afvragen: hoe klinkt Amsterdam vandaag?

© Peter van Amstel - 2003