Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Onderstroom - Iran

02/09/2009

Muziek voor de ayatollahs

De presidentsverkiezingen verliepen er niet eerlijk en ineens staat Iran weer in het brandpunt van de belangstelling. Er is ongerustheid over vrijheden en mensenrechten. En verwarring. Heeft het vroegere Perzië, ooit de grootste beschaving van de oude wereld, nu die kernbom of niet? En klinkt er nog muziek?

Wat het eerste betreft: vrijwel zeker niet, maar het verrijken van uranium is al gelukt. Tegen het binnenhalen van explosieve westerse technologie werpt de koran kennelijk geen bezwaren op. Wel tegen de ‘westerse culturele invasie’, een ‘serieuze bedreiging van de islamitische waarden’. Vooral muziek is onder fanatieke moslims zeer gevreesd.

'Dood aan de dictator' riepen betogers de afgelopen maanden in Iran, 'weg met het islamitische regime', scandeerden demonstrerende Iraniërs en sympathisanten in Amsterdam en tientallen andere wereldsteden. Waarschijnlijk niet in de eerste plaats om weer openlijk muziek naar eigen keuze te mogen spelen en beluisteren, maar fijn zou dat wel zijn. En een teken aan de wand, want een verbod op muziek gaat steevast hand in hand met het beperken van allerhande vrijheden.

Wat de tweede vraag betreft: ja, er klinkt toch veel muziek. Jongeren kunnen en willen niet zonder pop, rock en rap van Iraanse bands als O-Hum, Sarakhs, Kiosk, sommige tóch door de overheid getolereerd, andere uit de plaatselijke underground scene. Of gemaakt door Googoosh, Siavash, Andy, bands van landgenoten in Teherangeles, Los Angeles, de stad met de meeste Iraniërs buiten Iran. Pink Floyd en Elton John, Metallica en U2 doen het trouwens ook heel goed. De talloze trotse bezitters van de nieuwste netbooks, iPhones en Blackberry’s zijn verdraaid handig in het binnenhalen van nieuwtjes, en de laatste cd’s en dvd’s waar dan ook vandaan.

Iran heeft ook symfonieorkesten. Die leidden al geen bloeiend bestaan toen Ahmedinajad in december 2005 nadrukkelijk ook westerse klassieke muziek verbood. Dirigent Ali Rahbari had toen uit onvrede zijn Teheran Symfonie Orkest al verlaten. Hij vertrok op de echo van ‘alle mensen worden broeders’ uit Schillers Ode aan de Vreugde, het slotkoor van Beethovens Negende Symfonie die Rahbari ter afscheid speelde, avond aan avond in volgepakte Teheraanse zalen.

Buiten de grote stad dansen, feesten en bidden de Koerden, Turkmenen, Baluchi’s, en leden van nog een heleboel andere bevolkingsgroepen bij muziek op trommels en langhalsluiten, doedelzakken en fluiten. Popgroepen en bands putten nogal eens uit de volkse liederenrepertoires, en soms lenen zij een volksinstrument voor de couleur locale. Zangeres Sima Bina’s volksliederen uit alle regio’s zijn geliefd bij Iraniërs over de hele wereld.

Dan de Iraanse kunstmuziek, vaak Perzisch klassiek genoemd. Die stamt uit de achttiende eeuw en klonk sindsdien aan de hoven van de sjahs. Toen voor 1979 de ayatollahs nog niet aan de macht waren, vonden moderne Iraniërs haar hopeloos ouderwets. Het gaat om delicate muziek voor duo’s of kleine ensembles, combinaties van zachtklinkende instrumenten: tar en setar (luiten), santur (citer), ney (fluit), kamanche (vedel) en viool. Een stem zingt daarbij gedichten, de bespeler van de tombak of zarb (trommel) roffelt er vingervlugge patronen bij. De accenten zijn volle maar zachte bassen; de omfloerste klank van de zarb gaat het diepst van alle vaastrommels.

Luister ayatollahs en Ahmadinejad: deze muziek verheft de ziel, wie kan daar nu op tegen zijn? En luister hippe stedelingen: ouderwetse prachtmuziek is van alle tijden; Elton John is tenslotte ook van vroeger, om van Beethoven maar te zwijgen.

cd’s
Sima Bina – Hamdel (label onbekend)
Ensemble Moshtaq – Dashti-Mahur (Buda Records)
Chemirani – Le Zarb (Harmonia Mundi)
Kayhan Kalhor & Shujaat Husain Khan – Ghazal (Shanachie)

© Peter van Amstel - 2009