Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Leentjebuuruitzending beluisteren

13/12/2010

De Tao van Thee - Louis Andriessen & Tan Dun

Tan Dun

Vanuit het verre Westen is het niet zo moeilijk de operamuziek van China en Japan over één kam te scheren. Aan getokkelde citers en vijftonige toonladders, spectaculair slagwerk en penetrante stemmen, of aan diepe stiltes en lange glijtonen is de onderlinge verwantschap gemakkelijk te herkennen.

1. Hayashi Music of Noh - Hayabue (1990). 01:21 - Fujita Rokurobyoe (fue), Okura Genjiro (kotsuzumi), Okura Shonosuke (otsuzumi), Mishima Gentaro (taiko). Pan Music PMC-1108.

Luister naar dit radioprogramma via uitzending gemist van de Concertzender.

U hoorde Hayabue, muziek uit het Japanse noh-theater, gespeeld door Fujita Rokurobyoe op de Japanse fluit fue, en de drummers Okura Genjiro op kotsuzumi, Okura Shonosuke op otsuzumi en Mishima Gentaro op taiko.

Omgekeerd zal het een Japanner of Chinees niet altijd opvallen dat Westerse akkoorden, toonladders en instrumenten in, laten we zeggen, Frankrijk, Duitsland of Nederland verschillende behandelingen krijgen. De Chinese componist Tan Dun weet dat natuurlijk allemaal wel. Hij groeide op tussen de volksmuziek, studeerde aan het Conservatorium van Peking, en vestigde zich vervolgens in New York. Sindsdien componeert hij op westerse manieren, zonder het Oosten te veronachtzamen. In zijn opera Tea uit 1994 bijvoorbeeld, combineert Tan Dun Chinese uitbundigheid en Japanse ingetogenheid met Franse lyriek en Duitse romantiek. Dit alles bijeengehouden door de paradoxale wijsheden van het taoïsme, die ook Andriessen aanspreken.

Tao gaat over handelen door niet te handelen, over vooraan staan door achteraan te lopen, te ontvangen door te geven. In Tan Duns opera Tea staat het Boek van de Thee centraal - een Japanse en een Chinese theecermenonie zijn belangrijke scènes in de opera. Het boek bevat ongekende wijsheden en duizend geheimen, en blijkt voor de beeldschone Chinese prinses Lan en haar broer van onschatbare waarde. Maar de Japanse prins Seikyo, de geliefde van prinses Lan, is er sceptisch over. Als de broer en de beminde tegenover elkaar komen te staan voor een duel op leven en dood, werpt prinses Lan zich tussenbeide, en zij wordt dodelijk getroffen. 'Zonder jou is het leven de levende dood', treurt Seikyo in gepast taoistische stijl.

Luistert u naar de derde, tevens laatste acte uit Tea van componist Tan Dun. Dit deel begint met een shamanistisch ritueel voor Lan en Seikyo, en eindigt met de eenzame Seikyo die uit verdriet monnik is geworden. [muziekfragment]

2. Tan Dun. Tea - A Mirror of Soul - Act III - ceramic, stone (2004) - De Nederlandse Opera en het NHK Symphony Orchestra onder leiding  van Tan Dun - Deutsche Gramophon LC 0137.

U luisterde naar de derde en laatste acte uit Tan Duns opera Tea, A Mirror of Soul uit 2004 uitgevoerd door solisten en koor van De Nederlandse Opera, en het Nippon Hoso Kyokai Symphonieorkest onder leiding van de componist.

China is geen Japan, dat weet Louis Andriessen ook wel, maar in zijn compositie Tao, het middendeel van zijn Trilogie van de Laatste Dag, combineert Andriessen, net als Tan Dun, elementen uit beide culturen. Net als bij zijn Chinese collega draait alles om een fascinerend boek, in dit geval de Tao Te Tsing van de Chinese wijsgeer Lao Tse. Daaraan ontleende Andriessen de tekst die hij laat zingen door vier vrouwenstemmen. Een passage met hobo's doet tamelijk Oosters aan, verderop in het stuk doen venijnige, harde, hoge klanken onmiskenbaar denken aan de drijvende kracht van oosters slagwerk. Pianiste Tomoko Mukaiyama geselt eerst de piano, maar verruilt die tenslotte voor de koto, een Japanse citer, waarop zij zichzelf begeleidt terwijl ze een vriendelijk Japans liedje zingt.

Luistert u naar Tao (De Weg), uit de Trilogie van de Laatste Dag van Louis Andriessen.

3. Louis Andriessen. Trilogie van de Laaste Dag - Tao (De Weg) (). 17:06 - Tomoko Mukaiyama (piano en koto), Asko Schönberg Ensemble onder leiding van Reinbert de Leeu.

Pianiste Tomoko Mukaiyama op piano en koto, en het Asko-Schönberg Ensemble onder leiding van Reinbert de Leeuw speelden Tao uit de Trilogie van de Laatste Dag een compositie uit 1999 van Louis Andriessen.

We besluiten deze aflevering met Ao'ai, een melodie gespeeld op de qin. Deze citer was en is het lievelingsinstrument van Chinese filosofen en intellectuelen. Hij verdween bijna tijdens de Culturele Revolutie, maar is nu weer in ere hersteld als muzikale drager van de tao.

4. Chine - l'Art de la Cithare Qin - Ao'ai. 02:09 - Dai Xiaolian - Ethnic B 6765.

U hoorde Ao'ai gespeeld door Dai Xiaolian op de Chinese citer qin.

Leentjebuur is een maandelijks programma van Peter van Amstel.

© Peter van Amstel - 2010