Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Leentjebuuruitzending beluisteren

22/06/2011

Olivier Messiaen – Exotische vogeltjes

Olivier Messiaen

‘De Indiase oorsprong van vele van zijn ritmes is inderdaad niet te ontkennen, maar wij moeten dit toch met een korreltje zout nemen', schamperde Ton de Leeuw in zijn boek Muziek van de Twintigste Eeuw over Olivier Messiaen. Messiaen baseerde zich op eeuwenoude, in onbruik geraakte informatie, vervolgde De Leeuw, en veel van zijn ritmes waren heus niet exclusief Indiaas. Maar dan schrijft hij: 'De componist is hierdoor wél gekomen tot een on-westerse ritmische praktijk: het leven en gestalte geven aan abstracte ritmische formules.'

Dat is precies wat bijna alle grote componisten van de twintigste eeuw gemeen hebben: ze putten uit exotische bronnen; niet om anderen te imiteren, maar om hun eigen muziek te verrijken. Met inzichten, met interessante muzikale concepten uit bijvoorbeeld India of Japan.

Over ritme schreef Messiaen: 'Ritme is in feite een ongelijk element, het fluctueert, als de golven van de zee, als het ruisen van de wind, als de vorm van een boomtak.' Messiaen creëerde zijn eigen elastieken ritmes. Weg met de dwingende regelmatige puls. En voor het opwindend romantisch moduleren van de ene toonsoort naar de andere, stelde hij de serene rust van een lang volgehouden tooncentrum in de plaats. Ook dat leerde hij van de Indiërs die desnoods een uur lang, van a tot z, één toonladder cultiveren.

Luister naar l' Ascension, gespeeld door Piet van der Steen op het orgel van de Basiliek Sint Servaas in Maastricht. De vier delen zijn
- Majesté de Christ demandant sa gloire à son Père
- Alléluias sereins d'une âme qui desire le ciel
- Transports de joie d'une âme devant la gloire du Christ qui est la sienne
- Prière du Christ montant vers son Père.

Ondanks zijn fascinatie voor, en grondige studie van de kunstmuziek uit het Zuid-Aziatische land, reisde Messiaen nooit naar India. Wel naar Japan, in 1962, waar hij blij werd verrast door de muzikale mogelijkheden van de keizerlijke banketmuziek gagaku en het statige muziektheater noh. Hij koos de naam haïku, een zeventienregelige Japanse versvorm, als titel voor een reeks van zeven composities. Ze gaan over stenen lantaarns, over gagakumuziek en, hoe kan het anders, over zingende exotische vogeltjes.

De delen van Sept Haïkaï zijn:
-  Introduction
-  Le parc de Nara et les lanternes de pierre
-  Yamanaka - Cadenza
-  Gagaku
-  Miyajima et le torii dans la mer
-  Les oiseaux de Karuizawa
- Coda

1. An Anthology of World Music - Chautala (1998). 02:45
Prem Vallabh, pakhawaj

2. Olivier Messiaen. La Jeune France - Olivier Messiaen, Daniel Lesur
l' Ascension: Majesté de Christ demandant sa gloire à son Père, Alléluias sereins d'une âme qui desire le ciel, Transports de joie d'une âme devant la gloire du Christ qui est la sienne, Prière du Christ montant vers son Père. (1994). 28:35
Piet van der Steen op het orgel van de Basiliek Sint Servaas in Maastricht
VPRO EW 9635

3. traditioneel. Gagaku - Japanese traditional music - Seigaiha:
1. Bashikicho netori (2001). 01:18
Kunaicho Gakubu

4. Olivier Messiaen. Poèmes pour Mi; Sept Haïkaï; Le Réveil des oiseaux
Sept Haïkaï: Introduction, Le Parc de Nara et les lanternes de pierre, Yamanaka – Cadenza, Gagaku, Miyajima et le torii dans la mer, Les oiseaux de Karuizawa, Coda (1997). 22:55
Cleveland Orchestra onder leiding van Pierre Boulez

© Peter van Amstel - 2011