Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Oumou Sangaré, zangeres uit Mali

01/11/1995

Sangaré de Nachtegaal

'Denk je eens in, er zijn bij ons mannen met vier vrouwen', zegt zangeres Oumou Sangaré uit Mali verontwaardigd. 'Ze gebruiken allemaal dezelfde kamer, wonen en werken op dezelfde binnenplaats. Altijd is er heibel, iedereen is jaloers op elkaar.' Intussen deelt ze zelf met haar mannen een lokaal in een oud Utrechts schoolgebouw, maar zij zijn gewoon haar muzikanten, dit is leuker dan een hotel en bovendien maar tijdelijk.

Matrassen liggen her en der verspreid, grotendeels verstopt onder muziekinstrumenten en kledingstukken, hamers en beitels, koffers en tassen. In het trappenhuis sleutelen drummers aan hun trommels, rake klappen galmen na in de lange gangen. De ngoni-speler heeft zijn harp grondig gedemonteerd en boven het gasstelletje op de entresol pruttelt een flinke pan soep.

Wachten in de auto
'Ik zing over het huwelijk, de liefde is mijn tweede belangrijke onderwerp en vervolgens het leven van alledag', vertelt Sangaré. Over de liefde zingt zij vol hartstocht, maar in haar liederen over het huwelijk stelt zij meedogenloos de veelwijverij aan de kaak. Sangaré is mordicus tegen. 'Ik ben zelf opgegroeid in een polygame familie, mijn vader had twee vrouwen. Ik zag van dichtbij hoe ze wegkwijnden onder de eeuwige ruzies, de voortdurende problemen.'

'De notabelen van de stad hadden hun plaats ingenomen', zingt Sangaré in Diya gneba (Mijn geliefde). 'Mijn familie was er, onze moeders waren er. Ik zei: Oh meneer! Ik ben het niet eens met uw gearrangeerde huwelijken. Iedereen heeft een ware liefde, laat mij trouwen met de man van wie ik houd'.

Oumou Sangaré zingt om vrouwen te helpen, want daar hebben ze volgens haar behoefte aan. 'Niet alleen in Afrika trouwens, in de hele wereld', benadrukt zij. In haar liederen raadt zij meisjes nadrukkelijk af tegen hun zin in het huwelijk te treden met wie dan ook, en wel in de laatste plaats met een man die polygame ambities heeft. Jonge vrouwen dragen haar daarom op handen, terwijl veel mannen tijdens haar optredens in Bamako uit protest in de auto blijven wachten. 'Maar gelukkig zijn er ook mannen die wel van mij houden, sommige zelfs heel veel', schatert ze.

Koningen en krijgers
'Bij ons mag iedereen die daar de gave voor heeft muziek maken', legt Sangaré uit. Dat is niet zo vanzelfsprekend als het lijkt, want de grootste bevolkingsgroep in Mali is die van de Mandinka en bij hen is zingen en muziek maken voorbehouden aan de families van de griots. Maar Sangaré's mensen heten Fulani of ook wel Peul, een grote bevolkingsgroep die verspreid woont over heel West-Afrika.

Naar verluidt verhuisden Oumou Sangaré's voorouders ooit vanuit het Midden-Oosten via Noord-Afrika naar Senegal. In de tiende eeuw zouden ze daar een nieuwe taal hebben geadopteerd, maar niemand weet het zeker. De Fulani hebben geen traditie van levende geschiedenisboeken zoals hun buren de Mandinka die hun geschiedenis, de heldendaden van hun koningen en generaals, de rijkdom van het Mali-rijk sinds eeuwen laten bezingen door griots.

Beroemde zangers en muzikanten, mannen en vrouwen uit Mali als Mori Kanté, Ami Koita en Kasse Madi Diabaté, vonden ook buiten Afrika bewonderaars voor deze muziektraditie, zij het aan de hand van een voor het buitenland aangepast repertoire. Zo maakte de wereld kennis met Afrikaanse koningen en krijgers die figureren in melodieuze liederen bij de majestueuze harpluit kora, de voornaam zoemende xylofoon en de sprekende knijptrommel.

Ook de Fulani stichtten koninkrijken in een groot gebied, van Senegal tot Kameroen. Begin negentiende eeuw versloegen Fulani-koning Usuman Dan Fodio en zijn zoon Muhammad Bello de machtige Hausa. De Britten moesten er omstreeks 1900 aan te pas komen om de Fulani de heerschappij over het noorden van Nigeria te ontnemen. Heldendaden, legendes en veldslagen te over, maar niemand die ze bezingt.

Goed zingen
'De actualiteit, die is voor mij belangrijk' zegt Sangaré. 'Ik neem oude liederen en die moderniseer ik een beetje door er nieuwe teksten bij te maken. Ik blijf wel de traditionele instrumenten gebruiken, ik geef te veel om de traditie om die helemaal overboord te zetten.' Het basisensemble van zessnarige harp ngoni, basharp bolon en djembe-trommel breidde zij wel uit met een fluit, gitaar en viool om 'een combinatie te krijgen die de jongeren van vandaag de dag aanspreekt'. Maar voorlopig wil ze nog niet zo ver gaan als haar griot-collega's met hun elektrische bands.

Waarom zou ze ook, toen ze als veertienjarig meisje de sterren van de hemel zong op bruiloften deed ze dat zelfs helemaal zonder begeleiding. Maar zingen móest ze, 'als ik 's ochtends wakker werd dacht ik aan muziek, aan zingen. Gelukkig werd ik steeds vaker gevraagd en als je op een Fulani-feest goed zingt krijg je bovendien veel geld toegestopt.'

Goed zingen deed ze en op een mooie dag in 1986 stapte er een man op de zangeres af die haar vroeg bij zijn groep te komen. Twee maanden repeteren en dan naar Europa, hield hij haar voor. De achttienjarige Oumou aarzelde even, hapte vervolgens gretig toe en na twee maanden oefenen in de hoofdstad Bamako reisde ze nog datzelfde jaar door naar Europa.

Het verbaasde haar hoe gemakkelijk ze het publiek voor zich won. 'Ik klom het podium op en zodra ik begon te zingen zag ik enthousiaste mensen. Ons orkest telde zeventien muzikanten, maar het publiek reageerde vooral op mij. Dat heeft me enorm aangemoedigd en op dat moment realiseerde ik me wat ik allemaal met mijn stem teweeg kan brengen.' Dus besloot Oumou Sangaré bij terugkeer in Mali maar meteen een eigen groep te vormen.

Liefdeskoorts
Sindsdien was het afgelopen met het zingen op bruiloften, er kwamen televisie-optredens voor in de plaats en binnen de kortste keren stroomdem de aanbiedingen voor het maken van een cassette binnen. Haar eerste album Moussolou (Vrouwen) uit 1989 (op cd in 1991) werd een doorslaand succes. 'Er was ineens een enorme belangstelling, niet alleen voor mij, maar voor de streek waar ik vandaan kom, voor Wassoulou. Dat maakte me erg blij en heel trots.'

Sangaré was niet de eerste zangeres die een gemoderniseerde versie van de muziek uit Wassoulou bracht, zangeressen Kagbe Sidibé, Coumba Sidibé, Nahawa Doumbia en Sali Sidibé gingen haar voor. En al mag volgens Sangaré iedere Fulani muzikant worden, zo gemakkelijk blijkt dat toch vaak niet te gaan. In een BBC-documentaire uit 1989 vertelt Sali Sidibé over de problemen met haar vader.

Veel Fulani zijn moslim, Sidibé's vader was bovendien de imam van het dorp. 'Hoe kan ik Gods woord verkondigen als jij je verlaagt tot het zingen van muziek?', protesteerde hij. En toen de musici van het Nationaal Ensemble de zangeres uitnodigen bij hen te komen zingen, keurde vader ze geen blik waardig. Wat haar er overigens niet van weerhield toch met ze mee te gaan.

Dus Sangaré had voorgangsters, maar zíj was het die een doorbraak forceerde voor de muziek uit Wassoulou. Dankzij het hartstochtelijk gezongen liefdeslied Diaraby nene (Liefdeskoorts) gingen er van haar cassette Moussolou meer dan tweehonderdduizend over de toonbank en de cd die er twee jaar later van werd geperst deed het heel behoorlijk in Europa.

Oh ja, Ali Farka
Na talloze concerten in Mali en omringende landen kwam Oumou Sangaré in 1991 weer naar Europa en in 1993 verscheen haar tweede cd, Kosira. Afgelopen zomer was ze voor het laatst in Nederland, komende maand is ze er weer.

Onvermoeibaar blijft ze het recht op een vrije huwelijkskeuze voor vrouwen benadrukken en de ware liefde bezingen: 'Als we van elkaar houden, laten we onze knieën bij elkaar brengen, onze heupen, onze harten'. Sangaré de Nachtegaal, zoals ze zichzelf graag noemt in haar liederen, werkt inmiddels aan een nieuwe cd, al wil ze daar voorlopig nog niets over kwijt. Eerst maar eens zien, en oh ja, ze gaat binnenkort ook opnamen maken met haar wereldberoemde landgenoot zanger-gitarist Ali Farka Touré.

Maar nu verdient eerst de soep haar volle aandacht want venijnig sissend kookt die over. De ngoni-speler gaat onverstoorbaar verder met het monteren van glanzend verchroomde gitaar-stem-mechaniekjes op een gebogen boomtak, de hals van zijn instrument. Ook de drummers op de gang merken niets, dus vliegt Oumou Sangaré de trap op om in de pan te roeren.

'Ik houd echt van mijn werk', roept ze nog. 'Ik heb de kracht om te reizen, nu ben ik drie maanden in het buitenland. Vanaf morgen ben ik twee maanden in Bamako en eind november ben ik hier weer terug voor een nieuwe tournee'.

Peter van Amstel

Cd's met Oumou Sangaré en andere zangeressen uit Wassoulou:
Oumou Sangaré: Moussolou. World Circuit WCD 021.
Oumou Sangaré: Kosira. World Circuit WCD 036.
The Wassoulou Sound, Women of Wassoulou, I & II. Stern's STCD 1035, STCD 1048.


OnzeWereld, 1995

© Peter van Amstel - 1995