Peters actuele website is
tetterettet.net




archief titels & intro's
 
reportages
interviews
artikelen
recensies
radioprogramma's
flyers, affiches
 
texts in English reportages
interviews
articles
 

mail naar Peter  
cv, werk, et cetera
 

 

 

Cheb Mami, prins van de raï

01/05/1995

Muziek voor mensen die léven

Ma ma is een schaamteloos Amerikaans gesausd raï-nummer, bedoeld als de trekpleister van Cheb Mami's laatste pracht-cd Saïda en bovendien uitgebracht op single. Als na achttien seconden de tekst begint staat het nummer al als een huis. Dat moet ook want de Algerijnse zanger denkt er de Westerse markt mee te veroveren. `Door de Engelstalige rappeuse is Ma ma een beetje internationaal, een beetje voor iedereen', vertelt de prins van de raï in het kantoor van zijn Parijse agent. Vanaf morgen is hij met zijn band vijf dagen voor concerten in Nederland, halverwege een uitgebreide tournee door Europa.

Ma ma begint met een kort vocaal motiefje, een zoemend keyboard. In maat twee een paar klappen op de off-beat voor de instant swing en in maat drie zonder dralen katsjoe-katsjie-katsjoe-katsjie een smeuïge gitaar tegen ijzeren discobas en drums. Whaapa-paa-paa, een contingent blazers er tegenaan, als dìt niet internationaal is. En het werkt. In Europa zijn van Saïda inmiddels 30 duizend exemplaren verkocht en in Algerije en buurland Marokko loopt Saïda als een trein, daar gingen er inmiddels 300 duizend (cd's en cassettes) over de toonbank.

Of er onderdoor, in Algerije heeft de tolerantie voor raï-muziek met de vrijgevochten teksten en de westers getinte arrangementen opnieuw een dieptepunt bereikt. Werden beginnende raï-zangers in de jaren zestig nog eenvoudigweg geweerd van radio en televisie, onlangs vermoordden aanhangers van het fundamentalistische FIS raï-zanger Cheb Hasni en muzikant-producent Rachid Baba. `Ik heb nog met Rachid gewerkt', vertelt Mami. `Het is droevig, heel droevig, hun dood is een zwaar verlies voor de raï.' Toch is Mami optimistisch. `De toestand zal nu snel verbeteren. Dit is een onvermijdelijke tussenstap op weg naar de democratie. Deze explosie van geweld is nodig om de situatie helder te maken. Daardoor begrijpt de komende generatie wat er straks gebeuren moet.'

Pubbubbup pubbubbuhhh zingt de Cheb voor, `het idee voor Ma ma. Ik heb de melodie op een cassette gezet en naar mijn arrangeur in Amerika, Bobby Summerfield gestuurd.' Internationaliseren is het devies, de ideeën voor Saïda (`De gelukkige en het is de naam van mijn geboorteplaats') werden door de Algerijnse zanger in Parijs bedacht en in Los Angeles gearrangeerd en opgenomen. Handig achteraf, want daar zijn Amerikaanse rappers bij de hand en Mami had al lang het plan eens iets met rap te doen. Toch vroeg hij zangeres Sandy Salomon pas op het laatste nippertje.

`Zo ging het vroeger altijd', lacht de zanger. `Was er een concert dan belde ik een gitarist, een drummer, een violist en we gingen paf het podium op. Zonder repetities, geen arrangementen, niks. Gewoon spelen.' Maar een jaar of vier geleden kwamen de optredens op belangrijke festivals overal in Europa. `Dat dwong me iets met de muziek te dóen en sindsdien werk ik met een vaste band.'

Mami werd in 1966 in Saïda geboren en daar had hij zijn eerste muziekgroep. Vanaf zijn veertiende zong hij er op bruiloften begeleid door vrienden, nog zonder drumstel of bas maar met darbuka (vaastrommel) en viool, accordeon en trompet. `Ik zong raï, pikante liederen op een moderne manier zoals Blaoui El Houari, Ahmed Wahby en Messaoud Bellemou. Door die optredens ontwikkelde ik mijn manier van zingen.'

Met succes, want als de jury van het festival Alhan wa chabab (Liederen en jeugd) niet uit deftige hotemetoten had bestaan had híj in 1982 de eerste prijs gekregen, en niet de zanger (`geen idee hoe hij heette', schampert Mami) die de suite Al atlal van de Egyptische zangeres Oum Kalsoum zong. Het publiek was uitzinnig over Mami's El marsam, een traditioneel Algerijns lied, door de zestienjarige zanger in een modern jasje gestoken. En Mami zingt als een nachtegaal, wie hem hoort zingen is op slag verliefd, nog altijd.

Mami kreeg een accordeon, de televisie zond de prijsuitreiking uit en Mami was in één klap beroemd. De aanbiedingen voor bruiloften en partijen stroomden binnen en in 1985 was Mami een van de hoofdattracties op het eerste raï-festival in Algerije. Nu wilde hij graag doorstoten naar drumstel en elektrische bas, keyboards en gitaren, microfoons en mengtafels, en nog datzelfde jaar vertok hij naar Parijs.

In 1986 werden in La Villette en in Bobigny de eerste raï-festivals georganiseerd, Mami was er bij. Hij ontmoette er Michel Lévy die hem een platencontract aanbood en in 1988 verscheen (na meer dan vijftien cassettes in Algerije) Cheb Mami's eerste cd. `Teksten en muziek waren van Kamal Hamadi, in die tijd maakte ik muziek voor mijn plezier en ik nam nog niet de tijd om te componeren'. De titel van de plaat vestigde wel meteen Mami's troetelnaam in Frankrijk, Le prince du raï.

Waar een prins is, is een koning. Die heet Khaled, net als Mami zanger, autodidact en accordeonist. Niet de prins maar de koning klinkt dagelijks uit de plafondluidsprekertjes van het grote Parijse warenhuis Lafayette. Met DiDi en recentelijk met N'ssi n'ssi had Khaled dan ook flinke klappers in Frankrijk. Mami is niet jaloers, het stoort hem alleen dat zijn collega niet de raï maar zichzelf voortdurend op de voorgrond stelt. `Leuk voor Khaled dat hij zo'n succes heeft, maar iedereen praat over Khaled, Khaled, Khaled en niet over raï, raï, raï.'

Toen koning Khaled in 1986 naar Parijs vertrok zat prins Mami er al. Beiden zongen op het eerste raï-festival in Bobigny, beiden bouwden met succes aan hun carrière in de Franse hoofdstad. Maar Khaled, zes jaar ouder dan Mami, had een probleem minder, hij had zijn militaire dienstplicht er al opzitten. In 1987 moest Mami er aan geloven.

De eerste maand was het hard trainen geblazen, afgeknepen worden zoals iedereen, maar al snel kreeg de zanger een bureau toegewezen. `Ik moest een muziekgroep samenstellen en optredens regelen in alle kazernes in de streek. Ik speelde accordeon en vond een darbuka-speler, een gitarist, we speelden concerten voor vierduizend man. Toch was het een moeilijke tijd, de raï-muziek zette zijn eerste schreden in Europa en ik zat in het leger.'

In 1989 maakte Mami in Parijs een indrukwekkende rentrée voor 8000 uitzinnige fans in l'Olympia en in 1990 volgde de cd Let me raï waarvan hij er in Frankrijk 70 duizend verkocht. Net als Saïda nam hij de plaat op in Los Angeles met Amerikaanse studiomuzikanten. `Het is waar', geeft Mami toe, `dat was wel een risico ten aanzien van het Algerijnse publiek. Er waren journalisten die schreven: Mami heeft de raï verlaten, dit is geen raï meer. Zij hoorden liever de accordeon, maar waarom zou ik niet van de beschikbare spullen profiteren, van de technologie die voorhanden is?' En Let me raï werd een succes.

`Het belangrijkste is de manier van zingen en natuurlijk het ritme dat een beetje op reggae lijkt', legt Mami uit. `Daaraan kun je raï altijd herkennen, wat er verder ook aan elektronica en jazz-invloeden, aan funkrifjes of flamenco-loopjes in te horen is.' Bob Marley en Phil Collins, de Egyptische Oum Kalsoum (c'est trop beau) en de Libanese Fairuz (`Dat is de koningin, meesterlijk. Die stem. Die techniek'), Mami houdt van alle soorten muziek, pakt wat hij gebruiken kan. `Wij artiesten passen ons voortdurend aan, als ik merk dat de mensen vallen voor een beetje traditionele inbreng dan ga ik daar op door. Neem Alache alache, een rustig nummer, meer traditioneel maar met een actuele tekst over de problemen van de vrouw in Algerije. Ik dacht, ik probeer het gewoon, maar dat risico neem ik natuurlijk niet met alle nummers.' Dansbare muziek verkoopt nu eenmaal beter.

Van Ma ma maakte Mami een clip voor popzender MTV, een dezer dagen valt het besluit over een tweede single. Een nieuwe cd is in de maak, de nummers probeert hij alvast uit op zijn publiek dat nogal eens heftig reageert. (`Dat is geen agressie', legt de zanger uit, `een raï-concert is voor mensen die léven. Bij een raï-concert zijn ze zo gelukkig dat ze soms een beetje doorslaan.')

Heerlijk vindt hij het, op tournee. Veel steden zien, ervaringen uitwisselen in de bus, ideeën bedenken. En, het allerfijnst, een nieuw publiek overtuigen. `Ik doe niet aan politiek, mijn strijd voer ik in Europa. Met Arabische muziek een Europees publiek veroveren, dat is moeilijk genoeg'.

Peter van Amstel


Volkskrant, 1995

© Peter van Amstel - 1995